Kanadalı bilim insanları, Arktik’in dondurucu ıssızlığında kalpleri ısıtan ama bir o kadar da şaşırtan bir keşfe imza attı. Hudson Körfezi’nin sert buzulları üzerinde, bir dişi kutup ayısının hayatta kalma mücadelesi veren yetim bir yavruyu “evlat edindiği” belgelendi. Bu, yarım asırlık bilimsel araştırmalar boyunca yalnızca bir avuç kez görülen, doğanın en gizemli dayanışma örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Peki, vahşi doğada kaynakların bu kadar kısıtlı ve rekabetin bu kadar sert olduğu bir ortamda, neden bir kutup ayısı kendi genlerinden olmayan bir yavruya bakma yükünü üstlenir? Bu gelişme, iklim kriziyle boğuşan ve yaşam alanları hızla daralan Arktik ekosistemi için ne ifade ediyor? Türkiye’nin yaban hayatı koruma stratejileri açısından, türlerin bu tür sosyal ve fedakar davranışlarından ne gibi dersler çıkarılabilir?
GPS tasmasıyla ortaya çıkan mucizevi değişim
Kanada Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Polar Bears International (PBI) tarafından yürütülen rutin izleme çalışmaları sırasında, bilim dünyasını heyecanlandıran bir gözlem yapıldı. Araştırmacılar, ilkbahar aylarında “X33991” koduyla bilinen dişi bir kutup ayısına GPS tasması taktıklarında, ayının yanında sadece bir yavru bulunuyordu. Ancak geçtiğimiz ay yapılan son gözlemlerde, anne ayının yanında yaklaşık aynı yaşta iki yavru olduğu fark edildi. Bu durum, Arktik’in en üst düzey yırtıcıları arasında son derece nadir görülen bir “evlat edinme” vakasını tescilledi.
45 yılda sadece 13 örnek: İstatistiksel bir nadirlik
Batı Hudson Körfezi, dünyanın en çok incelenen kutup ayısı popülasyonlarından biri olma özelliğini taşıyor. Bilim insanları tam 45 yıldır bu bölgedeki 4.600’den fazla ayının beslenme, göç ve üreme alışkanlıklarını her an takip ediyor. Bu devasa veri tabanına rağmen, X33991’in sergilediği bu davranış, yarım asırlık süreçte belgelenen sadece 13. evlat edinme vakasıdır. İstatistikler, bu durumun kutup ayıları arasında ne kadar sıra dışı olduğunu gözler önüne seriyor. Tarihsel verilere bakıldığında, daha önce kaydedilen 13 vakadan sadece 3 tanesinin yavruların hayatta kalmasıyla sonuçlanması, bu tür bir bağın ne kadar kırılgan olduğunu da gösteriyor.
Tavsiye Edilen Haberler
“Kutup ayıları adeta annelik için yaratılmıştır”
Kanada Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan Dr. Evan Richardson, bu ilginç tabloyu şu sözlerle açıklıyor: “Dişi kutup ayıları gerçekten inanılmaz annelerdir. Onların biyolojik programlaması yavrularına bakmak ve onları korumak üzerine kuruludur. Eğer kıyıda tek başına ağlayan, annesini kaybetmiş bir yavru görürlerse, hormonları ve içgüdüleri onları bu yavruyu sahiplenmeye itiyor. Onu bir yabancı olarak değil, korunması gereken bir can olarak görüyorlar.” Uzmanlar ayrıca, bu durumun bazen “yavru değişimi” (cub swapping) şeklinde de gerçekleşebileceğine dikkat çekiyor. Bazen biyolojik anne hayatta olsa bile, yavrular oyun sırasında veya kaos anında birbirine karışabiliyor ve dişi ayı kendi yavrusu sandığı diğerini de koruması altına alabiliyor.
Arktik’te yaşam: Hayatta kalma şansı %50
Kutup ayıları için kış, deniz buzu üzerinde fok avlayarak geçirilen hayati bir dönemdir. Yaz aylarında karaya çekilip aylarca aç kalan bu canlılar için bir yavruya bakmak bile devasa bir enerji yüküyken, ikinci bir yavruyu beslemek büyük bir fedakarlıktır. Normal şartlarda bir kutup ayısı yavrusunun yetişkinliğe ulaşma şansı %50 iken, annesiz kalmış bir yavru için bu şans neredeyse sıfırdır. Bilim insanları, evlat edinilen bu yeni yavrunun, X33991 sayesinde hayatta kalma şansının dramatik şekilde arttığını vurguluyor.
Anadolu’nun boz ayıları ve yaban hayatı merhameti
Kutup ayılarında görülen bu nadir “evlat edinme” veya “sosyal dayanışma” örnekleri, Türkiye’nin zengin biyoçeşitliliği için de önemli benzerlikler taşımaktadır. Özellikle Karadeniz, Doğu Anadolu ve Toroslar’da yaşayan boz ayılar, Arktik’teki kuzenleriyle benzer annelik içgüdülerine sahiptir. Türkiye’de yaban hayatı rehabilitasyon merkezlerine getirilen yetim boz ayı yavrularının, bazen doğaya salındığında başka dişiler tarafından kabul edilip edilmeyeceği sorusu, çevrebilimcilerimiz için kritik bir konudur.
Türkiye’deki habitat parçalanması ve insan-hayvan çatışması nedeniyle yetim kalan yaban hayvanları için, Arktik’teki bu “doğal evlat edinme” mekanizmalarının anlaşılması, yerel koruma stratejilerimize ışık tutabilir. Doğanın kendi içindeki bu sessiz yardımlaşma ağı, Anadolu’nun nadir türlerinin (Anadolu leoparı, vaşak veya boz ayı) korunmasında toplumsal farkındalığı artırmak için ilham verici bir örnektir.
Buzulların ortasındaki şefkat ve geleceğe dair umut
Bu olay, doğanın sadece “güçlü olanın hayatta kaldığı” vahşi bir arena olmadığını, aksine derin bir empati ve dayanışma potansiyeli barındırdığını kanıtlıyor. 45 yıl gibi uzun bir izleme süresinde sadece 13 kez rastlanmış olması, bu anın değerini daha da artırıyor. Bir dişi ayının, kendi enerji depolarını tüketmek pahasına yabancı bir yavruyu sahiplenmesi, biyolojik bir zorunluluğun ötesinde, yaşamın devamlılığına dair kutsal bir reflekstir.
Ancak madalyonun diğer yüzünde, yavruların annelerini neden kaybettiği sorusu (iklim değişikliği, buzların erken erimesi, açlık) hala bir gölge gibi tepemizde duruyor. Bilim insanlarının “karışık duygular” içinde olması bu yüzden; bir yandan merhamete tanıklık etmenin mutluluğu, diğer yandan habitat kaybının yarattığı trajedinin hüznü. Sonuç olarak, bu küçük kutup ayısının bir “anneye” kavuşması, Arktik’in eriyen buzları arasında bize hala umut edecek bir şeylerin olduğunu fısıldıyor.
Kaynak: The Guardian
