Bilim insanları, aşırı orman yangınlarını tetikleyen sıcak, kuru ve rüzgarlı hava koşullarının görüldüğü gün sayısının son 45 yılda küresel ölçekte neredeyse üç katına çıktığını ve artışın Amerika kıtasında daha da belirgin olduğunu bildirdi. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, bu artışın yüzde 60’tan fazlası insan kaynaklı iklim değişikliğinden kaynaklanıyor.
Araştırma, yangınların kendisini değil; yüksek sıcaklık, düşük nem, kuvvetli rüzgar ve kuru toprak gibi “yangın hava koşulları”nı inceledi. Bilim insanları, dünyanın ısınmasıyla birlikte birden fazla bölgede aynı anda yangın çıkması için uygun şartların oluştuğunu ve bunun da küresel ölçekte yangın riskini artırdığını belirtti.
Çalışmaya göre, 1979’da ve sonraki 15 yıl boyunca büyük küresel bölgelerde yılda ortalama 22 eş zamanlı yangın hava günü kaydedildi. Bu sayı 2023 ve 2024’te yılda 60 günü aştı.
Yangın riskini artıran faktörler
California Üniversitesi, Merced’de yangın bilimcisi ve çalışmanın ortak yazarlarından John Abatzoglou, “Gördüğümüz bu tür değişiklikler, birçok bölgede söndürülmesi çok zor olacak yangınların çıkma olasılığını artırıyor” dedi.
Tavsiye Edilen Haberler
-
-
-
-
İklim DeğişikliğiAntarktika ısınmaya devam ederse ne olur? En iyi ve en kötü senaryo
Çalışmanın baş yazarı, aynı üniversiteden yangın araştırmacısı Cong Yin, hava koşullarının yangın riskini artıran faktörlerden yalnızca biri olduğunu vurguladı. “Hava koşulları yaygın yangın çıkma olasılığını artırıyor, ancak tek bir boyuttur” diyen Yin, yangınlar için ayrıca oksijen, ağaç ve çalı gibi yakıt kaynakları ile yıldırım, kundaklama veya insan kaynaklı kazalar gibi tutuşturucu unsurlar gerektiğini söyledi.
Araştırmacılar, son 45 yıldaki gözlemleri, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan sera gazı artışının yaşanmadığı varsayımsal bir dünya ile karşılaştıran bilgisayar simülasyonları kullandı. Yin, küresel ölçekte eş zamanlı yangın hava koşullarındaki artışın yüzde 60’ından fazlasının kömür, petrol ve doğal gaz yakılmasından kaynaklanan iklim değişikliğine bağlanabileceğini belirtti.
118 güne ulaştı
Verilere göre, ABD anakarasında 1979-1988 döneminde yılda ortalama 7,7 eş zamanlı yangın hava günü görülürken, son 10 yılda bu ortalama 38 güne yükseldi. Güney Amerika’nın güney yarısında ise aynı dönemlerde ortalama 5,5 günden 70,6 güne çıktı ve 2023’te 118 güne ulaştı.
Kanada’daki Thompson Rivers Üniversitesi’nden yangın bilimcisi Mike Flannigan, çalışmaya dahil olmamasına rağmen araştırmanın önemine dikkat çekti. Flannigan, aşırı yangın hava koşullarının yangın etkilerindeki artışta birincil ancak tek faktör olmadığını belirterek, daha önce farklı zamanlarda yaşanan yangın mevsimlerinin artık örtüştüğünü ve bölgelerin kaynak paylaşma imkanının azaldığını söyledi.
Yin’e göre, 14 küresel bölgeden yalnızca Güneydoğu Asya’da eş zamanlı yangın hava koşullarında azalma görüldü. Bunun olası nedeni ise bölgede artan nem oranı. Uzmanlar, yangın hava koşullarının eş zamanlı artmasının, ülkelerin yangınla mücadelede dış yardıma erişimini de zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.
