Avustralya’daki tropikal yağmur ormanı ağaçları dünyada ilk kez karbon emici olmaktan çıkıp emisyon kaynağına dönüşüyor

İklim değişikliğinin etkileri artık sadece buzulların erimesinde ya da sıcaklık rekorlarında değil, doğanın kalbinde de hissediliyor. Avustralya’daki tropikal yağmur ormanları, dünyada ilk kez karbon emici olma özelliğini kaybederek emisyon kaynağına dönüşüyor. Bu, yalnızca Avustralya için değil, gezegenin tamamı için alarm zillerinin çaldığı anlamına geliyor.

Bu gelişme neden önemli? Çünkü yağmur ormanları bugüne dek iklim krizine karşı en büyük doğal savunma hattı olarak görülüyordu. Şimdi ise doğa, karbon tutmak yerine atmosfere salıyor. Uzmanlar, bu değişimin “gezegenin iklim dengesinde tarihi bir kırılma” olabileceği uyarısında bulunuyor.

Araştırma: 25 yıllık sessiz değişim

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, Avustralya’nın tropikal yağmur ormanlarının yaklaşık 25 yıl önce karbon yutağından karbon kaynağına dönüşmeye başladığını ortaya koydu.
Queensland’deki ormanlarda yapılan uzun dönemli ölçümler, ağaç gövdeleri ve dallarının artık atmosfere daha fazla karbon saldığını gösteriyor. İlginç bir şekilde, kök sistemleri bu değişimden etkilenmedi.

Ağaçlar normalde büyüdükçe karbon depoluyor, öldüklerinde ise bu karbonu atmosfere salıyor. Ancak araştırmacılar, ağaç ölümlerinin arttığı ve yeni büyümenin bunu telafi edemediği bir döneme girildiğini belirtiyor.

Avustralya ormanları neden ilk etkilenen oldu?

Batı Sidney Üniversitesi’nden araştırma lideri Dr. Hannah Carle, Avustralya’daki nemli tropik bölgelerin diğer kıtalardaki ormanlara göre “daha sıcak ve daha kuru bir iklim kuşağında” yer aldığını vurguladı. Bu nedenle buradaki ormanların, gelecekte dünyanın diğer tropikal bölgelerinde yaşanacak koşulların bir ön izlemesi olabileceğini söyledi.

Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden Prof. Adrienne Nicotra ise, “Avustralya ormanlarının dünyanın geri kalanı için bir uyarı mı yoksa istisna mı olduğunu söylemek için erken,” diyerek daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu belirtti.

Karbon döngüsünde tarihi dönüm noktası

Melbourne Üniversitesi’nden iklim uzmanı Prof. David Karoly, bu araştırmanın “ilk kez tropikal yağmur ormanlarının 20 yıllık bir süreçte karbon kaynağına dönüştüğünü” net biçimde ortaya koyduğunu söyledi.

Karoly’ye göre, küresel ölçekte ormanlar tarafından emilen karbondioksit miktarı son 30 yıldır sabit kabul ediliyordu. Ancak bu denge değişirse, iklim modelleri küresel ısınmayı gerçek değerinden daha düşük hesaplıyor olabilir.

“Bu kötü bir haber,” diyen Karoly, “ormanların ekstra karbon emme kapasitesini kaybetmesi, emisyon azaltımını çok daha zor hale getirir ve fosil yakıtlardan hızla uzaklaşmayı zorunlu kılar.”

50 yıllık verilerle elde edilen benzersiz sonuçlar

Araştırma, Queensland’deki 20 farklı orman alanında 11.000 ağacın takip edildiği kapsamlı bir veri setine dayanıyor. Kayıtlar 1971 yılına kadar uzanıyor.
Analiz yalnızca yer üstü kısımlarında (gövde ve dallar) depolanan karbonu kapsıyor; kökler ve toprak altı süreçler hesaba katılmadı.

Melbourne Üniversitesi’nden orman ekolojisi uzmanı Dr. Raphael Trouve, bu tür uzun vadeli veri setlerinin önemine dikkat çekerek, “Teorik modellerin aksine, gerçek veriler durumun düşündüğümüzden çok daha karmaşık olduğunu gösteriyor,” dedi.

Küresel iklim politikaları için uyarı niteliğinde

Uzmanlara göre bu bulgular, yalnızca Avustralya için değil, küresel iklim stratejileri için de ciddi sonuçlar doğurabilir.
Tropikal ormanların karbon emme kapasitesinin zayıflaması, Paris İklim Anlaşması hedeflerine ulaşmayı zorlaştırabilir. Bilim insanları, bu sonuçların küresel karbon bütçesi hesaplamalarının yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğini belirtiyor.

Türkiye ve bölge için ne anlama geliyor?

Türkiye’nin Karadeniz ve Akdeniz bölgeleri, iklim değişikliğine bağlı olarak artan kuraklık ve sıcaklık dalgalarından etkileniyor.
Uzmanlar, Avustralya’daki bu gelişmenin “benzer orman ekosistemlerinin geleceği için bir uyarı” niteliğinde olduğunu söylüyor. Türkiye’de orman yangınlarının artması ve karbon yutak alanlarının azalması, bu küresel tabloyla benzer bir risk oluşturuyor.

Yorum: Doğanın alarm sinyali

Avustralya ormanlarının karbon yutağından karbon kaynağına dönüşmesi, doğanın sessiz ama güçlü bir uyarısı. Bu durum, “doğa kendi kendini iyileştirir” düşüncesinin artık güvenli bir varsayım olmadığını gösteriyor.

Uzmanlar, bu gidişatın durdurulması için ormansızlaşmanın önlenmesi, su kaynaklarının korunması ve karbon nötr politikalarının hızla hayata geçirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Dünyanın akciğerleri olan ormanlar nefes alamazsa, insanlık da alamaz.

Kaynak: Nature, BBC, The Guardian, Reuters