Bilim insanları Antarktika buz tabakasının altından çıkarılan en derin kaya örneğini elde etti

Uluslararası bir araştırma ekibi, Batı Antarktika’nın kalbinde 523 metre kalınlığındaki buzu delerek 228 metre uzunluğunda kaya ve çamur çekirdeği çıkardı. Bilim insanlarına göre bu, bir buz tabakasının altından şimdiye kadar çıkarılan en uzun jeolojik örnek olma özelliğini taşıyor ve son 23 milyon yıla uzanan iklim geçmişine ışık tutabilir.

Ön değerlendirmeler, yalnızca belirli jeolojik dönemlerde var olan fosilleşmiş alglerin varlığına dayanarak çekirdeğin, Dünya’nın ortalama yüzey sıcaklığının günümüzden ve 2100 için öngörülen seviyelerden daha yüksek olduğu dönemleri de kapsadığını gösteriyor.

Araştırma, SWAIS2C (Batı Antarktika Buz Örtüsü’nün 2°C’ye Duyarlılığı) projesi kapsamında yürütüldü. Projenin amacı, Batı Antarktika Buz Örtüsü’nün geçmiş sıcak dönemlerde ne kadar geri çekildiğini ve geri çekilmenin geri döndürülemez hale geldiği bir sıcaklık eşiği bulunup bulunmadığını belirlemek.

Deniz seviyesi açısından kritik önemde

Antarktika, dünyanın tatlı suyunun büyük bölümünü buz halinde barındırıyor. Bilim insanlarına göre yalnızca Batı Antarktika Buz Örtüsü’nün tamamen erimesi, küresel deniz seviyesini yaklaşık beş metre yükseltebilir. Bölge halihazırda hızlanan bir kütle kaybı yaşıyor ve uzmanlar, ilave ısınmanın ani ve büyük değişimleri tetikleyebileceğinden endişe ediyor.

Sondaj çalışması, buz örtüsünün ana kayaya tutunduğu ancak Ross Buz Sahanlığı’na doğru yükselmeye yakın olduğu Crary Buz Yükseltisi’nde gerçekleştirildi. Bölge, en yakın Antarktika araştırma istasyonuna 700 kilometreden daha uzak.

“Ya çok başarılı ya çok başarısız”

Projenin eş liderlerinden, ETH Zurich’te görev yapan buzbilimci Huw Horgan, önceki iki sezonun teknik sorunlar nedeniyle başarısız olduğunu ve bu yılki girişimin “ya çok başarılı ya da çok başarısız” olacağını bildiklerini söyledi.

Ekip, önce sıcak su matkabıyla 523 metre kalınlığındaki buzu deldi, ardından ana kayaya ulaşmak için jeolojik sondaj ekipmanı kurdu. Horgan, Antarktika koşullarında sondaj yapmanın son derece zor olduğunu belirterek, “Her bir sondaj örneğinin uzunluğu konusunda gerçekten endişeleniyorsunuz” dedi.

Geçmiş buzsuz dönemlere dair kanıtlar

Projenin diğer eş lideri, Binghamton Üniversitesi’nde jeolog olan Molly Patterson, çekirdekte buzul ve buzsuz dönemler arasındaki geçişlerin “son derece belirgin” olduğunu söyledi. Bu katmanlar, geçmişte buz örtüsünün geri çekildiğine dair doğrudan fiziksel kanıt sunuyor.

Çekirdekte kaba çakıl ve büyük kayaların gömülü olduğu katmanlar, buzulların varlığına işaret ederken; ince taneli çamur, alg kalıntıları ve küçük kabuk parçaları açık okyanus koşullarını gösteriyor. Horgan, “Kumlu katmanlarda küçük kabuk parçaları görüyorduk; bu da bir plaj gibi olduğunun ve açık okyanusun da olması gerektiğinin göstergesi” dedi.

Geleceğe dair modeller için kritik veri

Massachusetts Amherst Üniversitesi’nde buz örtüsü modelleme uzmanı Rob DeConto, önceki sondaj projelerinin buz sahanlığının okyanus kenarına yakın deniz tabanından örnek aldığını ve yüzen sahanlığın geçmişte gelip gittiğini gösterdiğini belirtti. Ancak Batı Antarktika Buz Örtüsü’nün kendisinin tamamen çöküp çökmediği veya önemli ölçüde küçülüp küçülmediği sorusunun hâlâ açık olduğunu söyledi.

DeConto’ya göre, bu yeni jeolojik kayıtlar buz örtüsü modellerini daha hassas hale getirecek ve gelecekteki deniz seviyesi yükselişi tahminlerini iyileştirmek açısından kritik önemde olacak. Bilim insanları, geçmişte daha sıcak dönemlerde buz örtüsünün nasıl davrandığını anlamanın, gezegenin hızla ısındığı günümüzde olası eşik noktalarını belirlemek için hayati olduğunu vurguluyor.