Efsanevi Tayvanlı rock grubu Mayday’in Mayıs 2023’te Pekin’de vereceği konser öncesinde bazı hayranlar, yağmurlu havanın gösteriyi olumsuz etkileyebileceğinden endişe ediyordu. Grup, 2008 Olimpiyatları için inşa edilen ve mimarisi nedeniyle “Kuş Yuvası” olarak anılan Pekin Ulusal Stadyumu’nda sahne alacaktı.
Çelikten yapılmış, dalları andıran karmaşık ve oldukça gözenekli kafes yapısıyla tanınan stadyum, ilk bakışta yağmur karşısında savunmasız gibi görünse de Çin Su Kaynakları Bakanlığı’nın resmi bülteninde yayımlanan bir makale, kamuoyunu rahatlatmayı amaçlayan net bir mesaj verdi:
“Çok fazla endişelenmeyin. Kuş Yuvası’nın da bir ‘gizli silahı’ var.”
Yağmuru emen görünmez ağ
Bu “gizli silah”, stadyumun dış kafes yapısının içinden geçen ve özellikle yağmur suyunu toplamak üzere tasarlanmış kılcal boru benzeri bir ağdan oluşuyor. Bu borular, yağmur suyunu üç ayrı yer altı depolama tankından birine yönlendiriyor. Burada su filtreleniyor ve bina içinde yeniden kullanım için hazırlanıyor.
Tavsiye Edilen Haberler
Bakanlığa göre, stadyumun su ihtiyacının en az yüzde 50’si – tuvaletlerin sifonlarından koşu pistlerinin temizlenmesine ve çimlerin sulanmasına kadar – bu geri dönüştürülmüş yağmur suyuyla karşılanabiliyor. Sistem, yılda toplam 58 bin ton yağmur suyunu arıtma kapasitesine sahip.
Kentsel yağmur suyu hasadının simge yapısı
Kuş Yuvası, Çin’in “kentsel yağmur suyu toplama” ya da resmi adıyla URWH (Urban Rainwater Harvesting) uygulamalarına verdiği önemin en çarpıcı örneklerinden biri. Ancak bu yaklaşım yalnızca bu stadyumla sınırlı değil.
Stadyumun hemen karşısında yer alan Ulusal Su Sporları Merkezi de yılda yaklaşık 10 bin ton yağmur suyunu toplayabilen özel bir sistemle donatılmış durumda. Bu miktar, yaklaşık 100 hanenin yıllık su tüketimine eşdeğer.
Pekin’de suyun üçte biri yeniden kullanılıyor
Pekin yerel yönetiminin verilerine göre şehir genelinde her yıl yaklaşık 50 milyon metreküp yağmur suyu yeniden kullanılıyor. Banyolar ve diğer gri su kaynaklarıyla birlikte değerlendirildiğinde, kentin toplam su ihtiyacının yüzde 30’undan fazlası geri dönüştürülmüş sudan karşılanıyor.
Bu yaklaşım yalnızca kamu altyapısıyla sınırlı değil. Özel sektör de benzer sistemleri benimsemeye başladı.
DJI genel merkezi: Yağmur suyuyla sulanan gökyüzü bahçeleri
Drone üreticisi DJI, 2022 yılında Shenzhen’de açtığı yeni genel merkezinde URWH uygulamalarını mimarinin merkezine yerleştirdi. İki ofis bloğunun tepesinde yer alan gökyüzü bahçeleri, entegre yağmur suyu toplama sistemiyle sulanıyor.
Bu tür projeler, Çin’de yaygınlaşan “sünger şehir” yaklaşımının modern örnekleri arasında yer alıyor.
“Sünger şehir” fikrinin kökleri binlerce yıl öncesine uzanıyor
Kentsel yağmur suyu kullanımı, peyzaj mimarı Yu Kongjian tarafından modernleştirilen ve dünya çapında bilinen “sünger şehir” kavramıyla yakından bağlantılı. Bu yaklaşım, özellikle Çin’in nemli güneyinde sel riskini azaltmak için yeşil alanlar, sulak bölgeler ve geçirgen zeminler gibi unsurları geleneksel drenaj sistemleriyle birlikte kullanmayı öngörüyor.
Ancak yağmur suyunun toplanıp yeniden kullanılması, özellikle mevsimsel kuraklıkların yaşandığı Çin’in kuzeyinde hayati bir öneme sahip.
Avludan modern gökdelenlere uzanan su kültürü
Turenscape’in ekolojik şehir stüdyosunun genel müdürü Wang Dong’a göre, Çin toplumunun yağmur suyuna verdiği önem kültürel ve tarihsel köklere dayanıyor. Geleneksel Çin evlerinde binaların, merkezi bir avlu etrafında konumlandırıldığını hatırlatan Wang, çatılardan akan yağmur suyunun “zenginlik” olarak görüldüğünü ve evin içinde tutulacak şekilde yönlendirildiğini söylüyor.
“Çin halkı su kaynaklarının kullanımına uzun zamandır büyük önem verir. Bu, adeta DNA’mıza işlemiş durumda,” diyor Wang.
Devlet politikası haline gelen yağmur suyu hasadı
Çin’de modern anlamda URWH uygulamaları 1995 yılında, Gobi Çölü’ne komşu Lanzhou kentinde düzenlenen ilk ulusal yağmur suyu kullanımı semineriyle ivme kazandı. Takip eden yıllarda bu yaklaşım mühendislik yönetmeliklerine girdi.
2008 Pekin Olimpiyatları, bu sistemlerin dünyaya sergilenmesi için önemli bir vitrin oldu. Yu’nun “sünger şehir” yaklaşımı 2010’lu yıllarda yaygınlaştı ve 2014’te Çin hükümeti tarafından resmi strateji olarak benimsendi. Bugün hükümetin hedefi, sünger şehirlerde yağmur suyunun yüzde 70’inin yeniden kullanılması.
126 milyar yuanlık büyüyen bir sektör
Çin medyasına göre, depolama tankları ve filtrasyon sistemlerini de kapsayan kentsel yağmur suyu hasadı sektörü 2023 itibarıyla 126 milyar yuan (yaklaşık 13,5 milyar sterlin) büyüklüğe ulaştı ve büyümesini sürdürüyor.
Ancak yağmur suyunu yeniden kullanmak, yalnızca suyu toplamakla sınırlı değil.
Mimarlıkta bir “kısıt” değil, tasarım fırsatı
Yağmur suyunun etkin biçimde depolanması ve kullanılması, binalarda içme suyu sisteminden ayrı bir “gri su” altyapısı kurulmasını gerektiriyor. Bu durum, mimarlar için teknik olduğu kadar yaratıcı bir meydan okuma anlamına geliyor.
Shenzhen’deki DJI genel merkezi gibi birçok projede yer alan Foster and Partners’ın kıdemli ortağı Dan Sibert’e göre, Çin’de yağmur suyu hasadı artık “temel bir tasarım unsuru”.
“Bu, sonradan eklenen bir özellik değil,” diyen Sibert, mimarların bu tür kısıtları insanların yaşam kalitesini artıracak bir avantaja dönüştürmeye çalıştığını vurguluyor.
Ekolojik farkındalık kullanıcı deneyimini de değiştiriyor
Sibert’e göre URWH yalnızca çevre için değil, binaları kullanan insanlar için de olumlu bir etki yaratıyor. “Tuvaleti gri suyla yıkıyorsanız, insanların bunu bilmesi iyi bir şey,” diyor. Bu farkındalık, kullanıcıların kendilerini çevreyle uyumlu bir mekânın parçası olarak hissetmesini sağlıyor.
