Yeni bir araştırma, tropikal bölgelerle özdeşleşen Chikungunya virüsünün artık Avrupa’nın geniş bir kesiminde sivrisinekler aracılığıyla bulaşabilecek koşullara ulaştığını ortaya koydu. Bilim insanlarına göre iklim krizine bağlı sıcaklık artışı, hastalığın coğrafi sınırlarını hızla kuzeye doğru genişletiyor.
Tropikal bir hastalık nasıl Avrupa’ya yerleşti?
Chikungunya virüsü ilk kez 1952 yılında Tanzanya’da tespit edildi ve uzun yıllar boyunca Afrika, Güneydoğu Asya ve Hint Okyanusu adaları gibi tropikal bölgelerle sınırlı kaldı. Hastalık, ani başlayan yüksek ateş, döküntü ve özellikle haftalar hatta aylar sürebilen şiddetli eklem ağrılarıyla biliniyor. Bazı hastalarda kronik artrit benzeri kalıcı ağrılar gelişebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre hastaların yaklaşık %40’ında beş yıl sonra bile şiddetli ağrı görülebiliyor.
Virüs, gündüzleri aktif olan Aedes albopictus yani Asya kaplan sivrisineği tarafından taşınıyor. Bu istilacı tür, son 20 yılda Avrupa’da hızla yayıldı. Artan sıcaklıklar, sivrisineğin daha kuzey enlemlerde hayatta kalmasını ve çoğalmasını mümkün kılıyor.
Kritik eşik: 13–14°C
Araştırmacılar, virüsün sivrisinek içinde çoğalabilmesi için gereken minimum sıcaklığı yeniden hesapladı. Daha önce 16–18°C olduğu düşünülen bulaşma eşiğinin aslında 13–14°C olduğu belirlendi. Bu fark yaklaşık 2,5°C ve uzmanlara göre “oldukça şok edici”.
Tavsiye Edilen Haberler
Çalışma, sivrisineklerdeki virüsün kuluçka süresini tüm sıcaklık aralığında analiz etmek için 49 farklı araştırmadan elde edilen verileri bir araya getirdi ve sonuçlarını Journal of the Royal Society Interface’te yayımladı.
Bu yeni eşik değer şu anlama geliyor:
- İspanya, Portekiz, İtalya ve Yunanistan: Yılda 6 aydan fazla bulaşma potansiyeli
- Fransa, Belçika, Almanya, İsviçre ve diğer Orta Avrupa ülkeleri: Yılda 3–5 ay risk
- Güneydoğu İngiltere: Yılda yaklaşık 2 ay bulaşma için uygun koşul
Araştırmaya göre Avrupa, küresel ortalamadan yaklaşık iki kat daha hızlı ısınıyor. Bu durum, bulaşma sezonunun hem uzamasına hem de kuzeye doğru genişlemesine yol açıyor.
Salgınlar artık teorik değil
Son yıllarda 10’dan fazla Avrupa ülkesinde az sayıda yerel vaka bildirildi. Ancak 2025 yılında Fransa ve İtalya’da yüzlerce vakaya ulaşan büyük salgınlar yaşandı. Bu salgınlar genellikle tropikal bölgelerden dönen enfekte yolcuların yerel sivrisinekler tarafından ısırılmasıyla başlıyor.
Şimdiye kadar Avrupa’nın soğuk kışları, sivrisinek aktivitesini durdurarak hastalığın bir yıldan diğerine kalıcı hale gelmesini engelliyordu. Ancak bilim insanları, Güney Avrupa’da yıl boyunca aktif sivrisinek popülasyonları gözlemlemeye başladı. Bu durum, “doğal yangın bariyerinin” zayıfladığı anlamına geliyor.
Virüs sivrisinek içinde nasıl yayılıyor?
Bir sivrisinek enfekte bir kişiyi ısırdığında virüs önce sivrisineğin bağırsaklarına yerleşiyor. Daha sonra belirli bir kuluçka süresinin ardından tükürük bezlerine ulaşıyor. Eğer bu süreç sivrisineğin yaşam süresinden kısa sürerse, virüs bir sonraki ısırılan kişiye aktarılabiliyor.
Sıcaklık arttıkça virüsün sivrisinek içindeki gelişim süresi kısalıyor. Yeni araştırma, bu sürecin daha düşük sıcaklıklarda da gerçekleşebildiğini gösterdi. Bu da Avrupa’da bulaşmanın düşünüldüğünden daha uzun süre mümkün olabileceğini ortaya koyuyor.
Uzmanlar ne diyor?
Çalışmanın baş yazarı Sandeep Tegar, UK Centre for Ecology & Hydrology bünyesinde yürüttükleri araştırmanın, yerel yönetimlere hangi aylar ve hangi bölgelerde önlem alınması gerektiği konusunda ayrıntılı bilgi sunduğunu belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü’nden Dr. Diana Rojas Alvarez ise, Avrupa’nın hâlâ sivrisineklerin yayılımını kontrol etme şansı olduğunu vurguladı. Uzmanlara göre alınabilecek önlemler şunlar:
- Durgun su birikintilerinin ortadan kaldırılması
- Sivrisinek üreme alanlarının düzenli denetlenmesi
- Halkın bilinçlendirilmesi
- Açık renkli ve uzun giysiler giyilmesi
- Sivrisinek kovucu kullanımı
- Erken uyarı ve gözetim sistemlerinin kurulması
İngiltere’de durum
İngiltere’de henüz yerel kaynaklı bulaşma görülmedi. Ancak 2025’in ilk yarısında yurt dışında enfekte olmuş 73 vaka kaydedildi; bu sayı bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık üç kat fazla. Asya kaplan sivrisineği İngiltere’de tespit edildi ancak henüz kalıcı popülasyon oluşturmadı.
Uzmanlara göre en kritik nokta şu: İklim değişikliği ve istilacı türlerin birleşimi, Avrupa’da “tropikal hastalık” kavramını hızla yeniden tanımlıyor. Eğer ısınma devam ederse, chikungunya ve benzeri sivrisinek kaynaklı hastalıklar kıtanın daha geniş bölgelerinde mevsimsel bir gerçeklik haline gelebilir.
