Grönland balıkçıları: Eriyen buzlar geleneksel avcılığı kirleten yöntemlere itiyor

Grönland’ın fiyortlarında balık avlayan Helgi Áargil, artık denizde neyle karşılaşacağını bilemiyor. Köpeği Molly ve gökyüzündeki sürekli değişen Kuzey Işıkları eşliğinde teknesinde aynı anda beş güne varan süreler geçiren balıkçı, iklim değişikliğinin getirdiği belirsizliklerle mücadele ediyor.

İklim değişikliğinin balıkçılar üzerindeki etkisi

Geçen yıl Áargil’in teknesi, yakındaki buzuldan kopan buz kütlesine saplanıp kalmıştı. Bu yıl ise tam tersine, hava son derece yağışlı. Geliri de en az hava kadar öngörülemez durumda – bir seferde yaklaşık 100.000 Danimarka kronu (yaklaşık 13.400 avro) kazanabildiği gibi, hiç kazanamadığı da oluyor.

Arktik’in hızla değişen iklimi, Danimarka’ya bağlı yarı özerk bölge Grönland için yeni soru işaretleri doğuruyor. Petrol, gaz ve kömürün yakılmasıyla körüklenen Arktik, dünyada en hızla ısınan bölge konumunda.

Grönland ekonomisinde balıkçılığın kritik rolü

Bu durumun, büyük ölçüde Grönland ekonomisini ayakta tutan balıkçılık sektörü açısından ne anlama geldiği henüz bilinmiyor. İhracatın yüzde 95’ine varan kısmı balıkçılıktan geliyor ve bu ihracatın önemli bölümü bölgenin en büyük pazarı Çin’e, Amerika Birleşik Devletleri’ne, Japonya’ya ve Avrupa’ya yapılıyor.

Arktik deniz buzlarının yok oluşu

Dondurucu rüzgara karşı yün kazağına sarınmış halde Áargil, pisi balığı ve morina avını nasıl yaptığını anlatıyor. En değerli diğer avları ise, bacaklarıyla birlikte boyu bir metreyi aşabilen karides ve kar yengeci.

Bölgede iklim değişikliğini belgeleyen ve Ilulissat kasabasında bulunan Buzfjord Merkezi’nin başkanı Karl Sandgreen, geçmişten önemli bir karşılaştırma yapıyor: “Babam, kalınlığı bir buçuk metreyi bulan deniz buzunun üzerinden balık tutardı.”

Geleneksel Avlanma Yöntemlerinin Değişimi

Sandgreen’e göre bu deniz buzu 1997 civarında yok olmaya başladı ve buzun içine delik açarak avlanan balıkçılar giderek daha fazla tekneyle avlanmaya yöneldi. Teknelerin kullanılması balıkçıların daha geniş alanlara ulaşmasını sağlıyor, ancak beraberinde ek maliyetleri ve ısınmayı hızlandıran kirliliği getiriyor.

Geleneksel Balıkçılar Ticari Filolara İtilebilir

Balıkçılık, Grönland’daki yerleşimleri şekillendirmiş durumda. Balıkçıların avlarını satmak için döndükleri liman, her kasaba ve köyün merkezinde yer alıyor. Denize açılmadan önce bazı balıkçılar, avlarını yerleştirecekleri kasaları almak için adanın balıkçılık şirketlerine uğruyor.

Adanın en büyük işvereni Royal Greenland’ın üst yöneticisi Toke Binzer, deniz buzunun büyük ölçüde azaldığı bir geleceğe dair kaygılarının giderek arttığını söylüyor. Böyle bir durum, geleneksel balıkçıları daha büyük yerleşimlere ve ticari balıkçılığa yöneltebilir.

Mevcut Zorluklar ve Destek Çabaları

Binzer, şu anda asıl sorunun, kimi zaman buzun “yol almak için fazla, üzerine çıkmak içinse yetersiz” olduğu dönemlerde geleneksel balıkçıları nasıl destekleyecekleri olduğunu belirtiyor. Bu öngörülemezlik şimdiden “çok büyük” bir sorun yaratmış durumda.

Royal Greenland şimdiden balıkçılara tekne almaları için kredi veriyor ve borcun da tuttukları balıkları satarak ödenmesini sağlıyor.

Aşırı avlanma riski ve çevresel endişeler

Kanada’daki Dalhousie Üniversitesi’nden deniz biyoçeşitliliği uzmanı Boris Worm, herkes tekneyle avlanmaya yönelirse bunun ekonomik açıdan faydası olabileceğini, ancak aşırı avlanmaya yol açabileceğini uyarıyor.

Aşırı Avlanmanın İşaretleri

Binzer’e göre Grönland kıyılarında şimdiden kıyıya yakın bölgelerde fazla avcılığın işaretleri görülüyor:

• Pisi balıkları giderek küçülüyor
• Bu durum, büyük balıkların avlanıp küçük ve genç bireylerin geride kalmasıyla kendini gösteren aşırı avlanmanın klasik bir emaresi

Çeken buzlar balıklara erişimi kolaylaştırdıkça bu sorun daha da büyüyebilir.

Balık stoklarında beklenen değişiklikler

Worm’a göre, ısınan havayla birlikte artan yağışlar ve eriyen buzlar, balıkların beslendiği plankton için daha fazla besin taşıyacağı için balık stokları da artabilir.

Ancak uzman, balıkların geçmişteki kadar “öngörülebilir” davranmayabileceği konusunda uyarıyor. Deniz buzunun altında yetişen ve balıkların beslendiği alglerle artık beslenemezlerse, muhtemelen yeni besin kaynakları arayacaklar.

Sıcak havanın getirdiği yeni zorluklar

Nuuk yakınlarındaki teknesinde Áargil başka bir zorluğu daha dile getiriyor: Sıcak havalar, bazı balıkların daha soğuk sular arayarak derinlere göç etmesi nedeniyle avlanmalarını zorlaştırıyor.

Fiyordu çevreleyen yamaçlara bakarak şunları söylüyor: “Hava çok sıcak. Balık nereye gidiyor bilmiyorum ama artık pek yok.”

Balıkçılığın dışında az sayıda seçenek

Grönland’da balıkçılık dışında seçenekler hâlâ sınırlı durumda. Turizm artmakta, ancak ekonomide kayda değer bir paya sahip olmaktan çok uzak.

İklim değişikliğiyle ilgili kaygıların merkezinde gelenekler de yer alıyor. Deniz buzunun olmadığı dönemlerde köpekli kızakçılar şimdiden karaya mahkûm kalıyor.

Grönland’da balıkçılığın kültürel önemi

Royal Greenland’ın Nuuk’taki fabrikasının müdürü Ken Jakobsen, konunun kültürel boyutunu şöyle açıklıyor: “Pek çok Grönlandlı için denize açılabilmek, tekneyle dolaşabilmek gerçekten çok önemli.” Balıkçılık ise “en önemli” şey olarak görülüyor.

Yalnızca başkentte, nüfusun 50 bini biraz aştığı bir bölgede, yaz aylarında limanda binden fazla tekne bulunduğunu belirtiyor.

Bu durum, iklim değişikliğinin sadece ekonomik değil, aynı zamanda Grönland’ın kültürel dokusunu da nasıl etkilediğini gösteriyor. Geleneksel yaşam tarzları ve modern ekonomik ihtiyaçlar arasında denge kurma zorluğu, Arktik bölgesinin karşılaştığı en büyük zorluklardan biri haline gelmiş durumda.