Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, BM’nin ilk büyük toplantısının 80. yıl dönümü kapsamında yapacağı konuşmada, “küresel işbirliğini baltalamak için sıraya giren güçlü güçlerin” dünya için ciddi bir tehdit oluşturduğunu söyleyecek.
Guterres’in açıklamaları, uluslararası sistemin artan jeopolitik gerilimler, iklim krizi, silahlanma yarışı ve çok taraflı kurumlara yönelik siyasi baskılar nedeniyle zor bir dönemden geçtiği bir zamanda geliyor.
Tarihi mekânda çok taraflılığa güçlü çağrı
BM Genel Sekreteri, konuşmasını Londra’daki Methodist Central Hall’da yapacak. Burası, 80 yıl önce 51 ülkenin delegelerinin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun açılış oturumu için bir araya geldiği tarihi mekân olarak biliniyor.
Guterres, küresel belirsizliğin derinleştiği bu dönemde, çok taraflılık ve uluslararası hukukun önemini vurgulayarak, bu ilkelerin yeniden merkeze alınması gerektiği yönünde güçlü bir çağrıda bulunacak.
Tavsiye Edilen Haberler
Silahsızlanmadan çoklu tehditler çağında bir dünyaya
Ocak 1946’da toplanan ilk BM Genel Kurulu’nun aldığı ilk karar, küresel bir hedef olarak silahsızlanma ve atom silahlarının ortadan kaldırılması olmuştu. Ancak Guterres’e göre dünya bugün, o dönemde hayal bile edilemeyen tehditlerle karşı karşıya.
Genel Sekreter, iklim krizi, siber uzaydan kaynaklanan riskler, yanlış bilgi ve dijital manipülasyon gibi unsurların küresel istikrarı tehdit ettiğini vurgularken, birçok ülkenin yeni bir silahlanma yarışına girdiğine dikkat çekecek. Buna karşın, belirli ülkelerin veya aktörlerin isimlerini doğrudan anmaktan kaçınacak.
Askeri harcamalar rekor seviyede
Görev süresi 2026 yılı sonunda sona erecek olan Guterres, küresel askeri harcamalardaki artışa da dikkat çekecek. Konuşmasında şu ifadeleri kullanması bekleniyor:
“Geçen yıl küresel askeri harcamalar 2,7 trilyon dolara ulaştı. Bu rakam, İngiltere’nin mevcut yardım bütçesinin 200 katından fazla ya da İngiltere ekonomisinin tamamının yüzde 70’inden daha yüksek.”
Guterres, silahlanmaya yapılan bu devasa yatırımların, küresel sorunların çözümüne ayrılabilecek kaynakları gölgelediğini vurgulayacak.
İklim krizi ve dijital tehditler yan yana ilerliyor
BM Genel Sekreteri, askeri harcamalardaki artışın, iklim krizinin nedenlerinin bilinçli biçimde görmezden gelinmesi ve dijital alanın demokratik süreçleri zayıflatmasıyla paralel ilerlediğine dikkat çekecek.
“Gezegen sıcaklık rekorlarını kırarken fosil yakıt kârları artmaya devam etti. Siber uzayda ise algoritmalar yalanları ödüllendirdi, nefreti körükledi ve otoriterlere güçlü kontrol araçları sundu,” ifadelerini kullanacak.
ABD kaynaklı finansman krizi BM’yi zorluyor
Guterres’in açıklamaları, Birleşmiş Milletler’in ciddi bir finansman kriziyle karşı karşıya olduğu bir dönemde geliyor. Bu krizin başlıca nedenlerinden biri, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin aldığı kararlar olarak gösteriliyor.
ABD, daha önce BM insani yardımının en büyük finansörlerinden biri olmasına rağmen, artık yalnızca 2 milyar dolar (yaklaşık 1,5 milyar sterlin) ayıracağını açıkladı. ABD Dışişleri Bakanlığı bu kararı duyururken, BM’nin “uyum sağlaması, küçülmesi ya da yok olması gerektiği” yönünde sert bir mesaj verdi ve yardımlara koşullar getirileceğini belirtti.
Bu açıklamadan yaklaşık bir hafta sonra Trump yönetimi, ABD’nin birçok BM kuruluşundan ve önemli iklim anlaşmalarından çekildiğini de duyurdu.
Barış gücü operasyonları risk altında
Uzmanlar, bu fon kesintilerinin uluslararası yardım sisteminin küçülmesine ve etkinliğinin azalmasına yol açacağı uyarısında bulunuyor. BM ise mevcut finansman açığının, küresel barış koruma operasyonlarını felç etme riski taşıdığını daha önce açıkça dile getirmişti.
“Reformlar BM’yi daha etkili kılabilir”
Tüm bu tabloya rağmen António Guterres, reformların Birleşmiş Milletler’i daha güçlü hale getirebileceğini savunuyor. Genel Sekreter, yapılacak değişikliklerin BM’nin “daha çevik, daha koordineli ve daha hızlı yanıt verebilen” bir yapıya kavuşmasını sağlayacağını ifade ediyor.
