Uçmak, günlük hayatta en yüksek karbon ayak izine sahip faaliyetlerin başında geliyor. Ancak tüm yolcuların iklim üzerindeki etkisi aynı değil. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’nin (IATA) verilerine göre, business ve birinci sınıf koltuklar ekonomi sınıfına kıyasla beş kata kadar daha fazla karbon salımına neden oluyor.
Yakın tarihli bir araştırma, üst sınıf (business ve birinci sınıf) koltukların tamamen kaldırılmasının, küresel havacılık kaynaklı emisyonların yarı yarıya azalmasına yardımcı olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırma, yalnızca en yakıt verimli uçakların kullanılması ve yolcu doluluk oranlarının artırılması halinde emisyonların daha da düşürülebileceğini ortaya koyuyor. Çalışmaya göre bu üç adım birlikte atıldığında, sürdürülebilir havacılık yakıtının (SAF) uygun maliyetle ve geniş ölçekte devreye girmesini beklemeden emisyonlarda yüzde 50 ila 75 arasında azalma sağlanabilir.
Araştırmacılar, söz konusu değişimlerin kademeli olarak hayata geçirilmesi gerektiğini belirtirken, küresel havacılık emisyonlarında yüzde 11’lik bir düşüşün ise hemen mümkün olduğunu vurguluyor.
Tavsiye Edilen Haberler
Uçmak ne kadar kirletiyor?
Havacılık sektörü, insan kaynaklı küresel emisyonların yaklaşık yüzde 4’ünden sorumlu.
Ancak tüm uçuşlar aynı düzeyde kirletici değil. Bireysel emisyonlar, uçağın yakıt verimliliğine ve koltuk düzenine göre büyük farklılık gösteriyor.
Nature Communications Earth & Environment adlı bilim dergisinde yayımlanan çalışma, 2023 yılında gerçekleştirilen 27 milyondan fazla ticari uçuşu inceledi. Analiz, 26 bin şehir çifti ve yaklaşık 3,5 milyar yolcuyu kapsıyor.
Buna göre 2023 yılında küresel havacılıkta yolcu başına kilometre başına ortalama 84,4 gram karbondioksit (CO2) salımı gerçekleşti.
Bazı hatlarda bu değer yolcu başına kilometrede 30 gram CO2 seviyesine kadar düşerken, bazı uçuşlarda yaklaşık 900 grama kadar çıktı. İncelenen dönem ve güzergâhlar içinde en yüksek emisyon ABD’de kaydedildi. ABD, toplam emisyonların yüzde 25’ine karşılık gelen 144,6 milyon ton CO2 salımıyla ilk sırada yer aldı. Ülkede yolcu başına kilometrede ortalama 96,5 gram CO2 salındı. ABD’yi 49,7 milyon ton ve 88,6 gram ile Çin, 24,1 milyon ton ve 81,1 gram ile İngiltere izledi.
Avrupa’da ise İngiltere’nin ardından İspanya (16,8 milyon ton), Almanya (16,7 milyon ton), Fransa (14,8 milyon ton) ve İtalya (9,9 milyon ton) geldi. Norveç’in ise özellikle küçük havalimanları ve düşük doluluk oranına sahip uçuşlarla bağlantılı olarak verimsiz seferler işlettiği belirtildi. Bazı ülkelerde bu tür hatlar, uzak bölgelere erişim sağlamak amacıyla kamu tarafından finanse ediliyor.
Talep artışı verimlilik kazanımlarını aşıyor
Çalışma, havacılıkta önemli verimlilik artışları sağlandığını ortaya koyuyor. 1980 yılında yolcu başına kilometrede ortalama 280 gram CO2 salımı gerçekleşirken, bu rakam 2023’te 84,4 grama geriledi.
Ancak araştırmacılar, uçuş talebindeki artışın tarihsel olarak bu verimlilik kazanımlarını geride bıraktığı uyarısında bulunuyor.
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşı gibi çatışmalar nedeniyle hava sahalarının kapanması da uçuş mesafelerini uzatarak küresel yakıt tüketimini ve emisyonları artırdı.
Gelecekteki gelişmelerin de bu eğilimi güçlendirmesi bekleniyor. Havayolu şirketleri, ısıyı hapseden iz bulutlarını (contrail) azaltmak için bazı uçuş bölgelerinden kaçınmaya çalışırken yakıt tüketiminin artabileceği ve bunun verimlilik kazanımlarının bir kısmını telafi edebileceği belirtiliyor.
2029 gibi erken bir tarihte geri dönmesi planlanan süpersonik yolculuk ise yakıt verimliliğini daha da düşürerek havacılığın atmosfer üzerindeki ısınma etkisini artırabilir.
Business sınıfının kaldırılması emisyonları azaltabilir
Araştırmaya göre uçakların yalnızca ekonomi sınıfı olacak şekilde yeniden yapılandırılması, daha fazla yolcu taşınmasını sağlayarak emisyonları yüzde 22 ila 57 arasında azaltabilir.
Boş koltuk sayısının düşürülmesi de önemli bir etki yaratabilir. 2023 yılında uçaklarda ortalama doluluk oranı yüzde 79 olarak kaydedilirken, bazı seferler yüzde 20 kapasiteyle gerçekleştirildi.
Doluluk oranının uçak başına ortalama yüzde 95’e çıkarılması halinde emisyonlarda ilave yüzde 16’lık bir azalma sağlanabileceği belirtildi.
Daha verimli uçaklara geçiş
Eski uçakların daha hafif, daha aerodinamik ve daha az yakıt tüketen yeni nesil filolarla değiştirilmesi yakıt kullanımını yüzde 25 ila 28 oranında azaltabilir.
Araştırmada, uzun menzilli uçuşlarda Boeing 787-9, kısa ve orta menzilli uçuşlarda ise Airbus A321neo model uçakların en verimli tipler olduğu belirlendi. Bu uçaklar yolcu başına kilometrede yaklaşık 60 gram CO2 salımı gerçekleştiriyor. En verimsiz uçaklarda ise bu değer yolcu başına 360 grama kadar çıkabiliyor.
Oxford Üniversitesi’nden araştırmanın ortak yazarlarından Dr. Milan Klöwer, bu dönüşümün uzun vadeli olacağını belirterek, “Gerçekçi olarak bu uzun vadeli bir geçiş süreci olur. Ancak verimliliği ödüllendiren politikalarla, filo yenileme kararlarında en verimli uçakların tercih edilmesi teşvik edilebilir” değerlendirmesinde bulundu.
