Yapılan yeni bir araştırma, küresel ısınma hız kazandıkça ekosistemlerin de daha hızlı değişeceği yönündeki yaygın varsayımı sorguluyor. Londra Queen Mary Üniversitesi (QMUL) araştırmacılarının Nature Communications’da yayımlanan çalışmasına göre, doğadaki tür değişimleri hızlanmak bir yana, son on yıllarda belirgin biçimde yavaşladı.
Ekosistemlerde beklenen hızlanma görülmedi
Birçok ekolog, sıcaklıkların artması ve iklim kuşaklarının yer değiştirmesiyle birlikte türlerin daha hızlı yok olacağını, yeni alanları daha hızlı kolonize edeceğini ve bunun da ekolojik topluluklarda hızlı bir yeniden yapılanmaya yol açacağını öngörüyordu. Ancak araştırma, bu beklentinin gerçekleşmediğini ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, deniz, tatlı su ve karasal ekosistemleri kapsayan ve son yüzyıla yayılan geniş bir biyoçeşitlilik veri tabanını analiz etti. Bulgular, yerel habitatlardaki tür bileşimlerinin değişim hızının artmak yerine önemli ölçüde yavaşladığını gösterdi.
Çalışmanın baş yazarı Dr. Emmanuel Nwankwo, “Doğa, eski parçaları yenileriyle sürekli değiştiren, kendi kendini onaran bir motor gibi işliyor. Ancak bu motorun artık durma noktasına geldiğini gördük,” ifadelerini kullandı.
Tavsiye Edilen Haberler
1970’lerden sonra belirgin bir yavaşlama
Çalışma özellikle, küresel yüzey sıcaklıklarında ve çevresel değişimlerde ivmelenmenin kaydedildiği 1970’lerden sonraki döneme odaklandı. Araştırmacılar, türlerin birbirinin yerini alma hızını bu dönem öncesi ve sonrası için karşılaştırdı.
Sonuçlar, iklim baskısının arttığı bu dönemde, 1 ila 5 yıllık zaman dilimleri içinde tür değişim oranlarının yavaşlama eğilimi gösterdiğini ortaya koydu. Bu durum, karasal kuş topluluklarından deniz tabanına kadar çok farklı ekosistemlerde benzer şekilde gözlendi.
Çalışmanın ortak yazarlarından Prof. Axel Rossberg, “Etkisinin bu kadar güçlü olmasına şaşırdık. Türlerin yer değiştirme oranları çoğu durumda yaklaşık üçte bir oranında azaldı,” dedi.
İçsel dinamikler belirleyici olabilir
Araştırmacılar, bu beklenmedik sonucu açıklarken ekosistemlerin yalnızca dış iklim baskılarına pasif biçimde tepki vermediğine dikkat çekiyor. Çalışma, ekolojik toplulukların güçlü içsel dinamiklerle şekillendiğini öne sürüyor.
Bu durum, teorik fizikçi Guy Bunin’in 2017’de ortaya attığı “çoklu çekiciler” aşamasıyla açıklanıyor. Bu aşamada türler, çevresel değişim olmasa bile, içsel etkileşimler nedeniyle sürekli olarak birbirlerinin yerini alıyor. Yeni çalışma, bu mekanizmanın doğada gerçekten var olduğuna ve ekosistemlerin işleyişinde baskın bir rol oynadığına dair güçlü ampirik kanıtlar sunuyor.
Bozulmanın işareti olabilir
Peki ekosistemler bu kadar güçlü içsel dinamiklere sahipse, tür değişim hızı neden yavaşlıyor? Araştırmacılara göre bunun nedeni, insan faaliyetlerinin yol açtığı çevresel bozulma ve bölgesel tür havuzlarının giderek küçülmesi.
Sağlıklı bir ekosistemde, yeni türlerin yerleşebileceği geniş bir potansiyel havuz bulunur ve bu durum sürekli bir hareketlilik sağlar. Ancak habitat kaybı ve çevresel tahribat bu havuzları daralttıkça, türlerin birbirinin yerini alma olasılığı da azalıyor.
Dr. Nwankwo, “İnsan etkilerinin tür değişim hızını yavaşlattığına dair başka çalışmalar da var. Bu durum gerçekten endişe verici,” dedi.
Araştırmacılar, yerel tür bileşiminde büyük değişiklikler görülmemesinin istikrar ya da ekosistem sağlığı anlamına gelmemesi gerektiğini vurguluyor. Aksine bu yavaşlama, biyoçeşitliliğin içsel motorlarının güç kaybettiğine ve bölgesel yaşam çeşitliliğinin azaldığına işaret ediyor olabilir.
