İstilacı yabancı türlerle mücadelede yeni dönem: Ulusal liste ve izleme sistemi kuruluyor

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile Yönetimi Hakkında Yönetmelik” Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik, istilacı yabancı türlerin biyolojik çeşitlilik, ekonomi ve insan sağlığı üzerinde oluşturabileceği olumsuz etkileri önlemek amacıyla ülkeye giriş ve yayılımlarına ilişkin usul ve esasları düzenliyor.

Yeni düzenleme ile istilacı yabancı türlerin hem kasıtlı hem de kasıtsız şekilde ülkeye girişinin engellenmesi ve mevcut türlerin etkin biçimde yönetilmesi hedefleniyor.

Ulusal İstilacı Yabancı Tür Listesi oluşturulacak

Yönetmelik kapsamında Ulusal İstilacı Yabancı Tür Listesi hazırlanacak ve düzenli olarak güncellenecek. Liste, istilacı olduğu bilimsel ve teknik kanıtlarla ortaya konulan türleri kapsayacak.

Bir türün listeye dahil edilebilmesi için Türkiye sınırları içinde yabancı tür olduğunun belirlenmesi, mevcut koşullar ile öngörülen iklim değişikliği senaryolarında karasal ve sucul ortamlarda yaşayabilir popülasyon oluşturma kapasitesinin bulunması ve çevrede yayılma potansiyeline sahip olması gerekecek.

Liste, Sucul İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu ile Karasal İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu tarafından hazırlanacak ve Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonu’nun onayına sunulacak. Komisyon tarafından kabul edilen liste, Bakanlığın internet sitesinde yayımlanacak.

Risk değerlendirmesi zorunlu olacak

Ulusal listenin oluşturulmasında kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılacak. Bu süreçte türlerin taksonomik kimliği, istila geçmişi, doğal ve muhtemel yayılış alanları, ekosistemlere ve insan sağlığına etkileri ile olası zararın ekonomik maliyeti dikkate alınacak.

Bu değerlendirme ile öncelikli risk taşıyan türlerin belirlenmesi ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı amaçlanıyor.

Listeye giren türlere kapsamlı yasak

Listeye alınan istilacı yabancı türler için sıkı kısıtlamalar uygulanacak. Bu türler transit geçiş dahil ülkeye sokulamayacak, kapalı muhafaza dahil hiçbir yerde bulundurulamayacak, üretilemeyecek ve ticarete konu edilemeyecek.

Söz konusu türler satılamayacak, takas edilemeyecek ve çevreye salınamayacak. Yalnızca imha amacıyla özel tesislere taşınmasına izin verilecek.

Bilimsel çalışmalara istisnai izin verilebilecek

Bilimsel ve tıbbi araştırmalar kapsamında üniversiteler, araştırma enstitüleri ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına Komisyon tarafından izin verilebilecek.

Danışma grubunun uygun görüşü doğrultusunda üstün kamu yararı ve zorunluluk bulunması halinde liste kapsamındaki türler için istisnai faaliyet izni de verilebilecek.

Acil eylem planı uygulanacak

İstilacı türlerin kaçması ya da yayılması durumunda derhal acil eylem planı devreye girecek. Planlar teknik danışma gruplarınca hazırlanacak ve Komisyon tarafından onaylanacak.

Amaç, erken müdahale ile yayılımın kontrol altına alınması ve ekosistem üzerindeki etkinin en aza indirilmesi.

18 ay içinde yayılım yolları analiz edilecek

Listenin kabul edilmesinin ardından 18 ay içinde istilacı yabancı türlerin ülkeye giriş ve yayılma yollarına ilişkin kapsamlı bir analiz yapılacak.

Türlerin miktarı, geliş yolları ve oluşturabilecekleri muhtemel zararlar dikkate alınarak öncelikli risk alanları belirlenecek ve bu alanlara yönelik hedefli önlemler geliştirilecek.

36 ay içinde ulusal izleme sistemi kurulacak

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, listenin yayımlanmasının ardından 36 ay içinde istilacı yabancı türlere ilişkin verilerin toplanması ve kayıt altına alınması amacıyla bir izleme sistemi kuracak.

Araştırma ve izleme çalışmaları sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda istilacı türlerin kontrol altına alınması için imha dahil gerekli yönetim önlemleri uygulanabilecek.

Amaç biyolojik çeşitliliğin korunması

Yönetmelik ile biyolojik çeşitliliğin korunması, tarım ve balıkçılık faaliyetlerinin güvence altına alınması ve insan sağlığı üzerindeki risklerin azaltılması hedefleniyor.

Uzmanlar, istilacı yabancı türlerin erken tespit ve hızlı müdahale ile kontrol altına alınmasının uzun vadeli ekolojik ve ekonomik kayıpların önlenmesi açısından kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor.

“Doğamız artık daha güvende”

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürü Kadir Çokçetin yaptığı açıklamada, “Doğamız artık daha güvende! İstilacı yabancı türlerin ekosistemimize, ekonomimize ve sağlığımıza verdiği zararı engellemek için hazırladığımız yeni yönetmelik yürürlüğe girdi. İstilacı yabancı türlerle daha etkin mücadele etmek ve geleceğe sağlıklı bir doğa bırakmak için büyük bir adım” dedi.