Küresel ısınmanın hızı 2015’ten bu yana neredeyse iki katına çıktı

Geophysical Research Letters’ta yayımlanan yeni bir çalışma, insan kaynaklı küresel ısınmanın son 10 yılda belirgin biçimde hızlandığını ve Paris Anlaşması’ndaki 1,5°C eşiğinin 2030’dan önce aşılabileceğini gösteriyor. Araştırma, El Niño, volkanik patlamalar ve güneş döngüsü gibi doğal etkenlerin etkisini istatistiksel olarak ayıklayarak uzun vadeli insan kaynaklı ısınma eğilimini izole ediyor.

Isınma sinyali ve 1,5°C eşiği

2024, küresel ortalama yüzey sıcaklıklarının sanayi öncesi seviyelerin yaklaşık 1,5°C üzerine çıktığı, kayıtlardaki en sıcak yıl oldu. Tek bir yılın 1,5°C’yi aşması Paris Anlaşması’nın ihlali sayılmasa da (genelde 20 yıllık ortalama temel alınır), artan hız, bu eşiğin ne zaman kalıcı olarak aşılacağına dair endişeleri büyütüyor. Uzun vadeli ısınmanın ana itici gücü insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonları ve arazi kullanımı değişimleri; buna karşılık ENSO, volkanizma ve güneş değişkenliği yıllık dalgalanmalara yol açıyor.

Doğal değişkenlik nasıl ayıklandı?

Araştırmanın yazarları, 2011’de geliştirdikleri bir istatistiksel tekniği kullanarak ENSO, volkanik aktivite ve güneş varyasyonunun küresel sıcaklık kayıtlarına katkısını çıkardı. Analiz, beş bağımsız veri seti üzerinde yürütüldü: NASA, NOAA, Met Office Hadley Centre & East Anglia Üniversitesi’nin HadCRUT5’i, Berkeley Earth ve Copernicus ERA5. Ayıklama sonrası kayıtlar, 2023 ve 2024’ün etkisinin bir miktar serinletildiğini, ancak her iki yılın da enstrümantal kayıtlardaki en sıcak iki yıl olmaya devam ettiğini gösteriyor.

Bulgular: Hızlanma istatistiksel olarak belirgin

Araştırmacılar, 1970’lerden 2015’e dek küresel ısınmanın on yılda yaklaşık 0,2°C seyrettiğini; 2015’ten beri ise on yılda 0,35°C’ye kadar “hızlandığını” buldu. Farklı veri setlerinde 2013 Şubat-2014 Şubat aralığında bir kırılma tarihi saptandı; bu tarihten sonra ısınma hızları on yılda 0,34-0,42°C aralığında tahmin edildi. Doğal değişkenlik ayıklandığında, ısınmadaki ivme beş veri setinin her birinde yüzde 98’in üzerinde güvenle “istatistiksel olarak anlamlı” bulundu.

Çalışmanın yazarı Dr. Grant Foster, “Bu makalenin temel sonucu, ne kadar hızlı ısındığımız değil, ısınmanın artık eskisinden daha hızlı gerçekleştiği ve aradaki farkın göz ardı edilemeyecek kadar büyük olduğudur” dedi.

Yöntem: Eğri uyumu ve kırılma noktası

Ekip iki yaklaşım uyguladı: İkincil dereceden (eğri) trend analizi ve ısınma oranının belirgin değiştiği ayı saptayan kırılma noktası yöntemi. Her iki test de doğal gürültü (ENSO, volkanik, güneş) ayıklandığında ivmeyi netleştirdi. Aynı testler ham verilerde uygulandığında yüzde 95 güven düzeyine dahi ulaşmadı; bu da doğal değişkenliği gidermenin önemini ortaya koyuyor.

1,5°C eşiği ne zaman aşılabilir?

Yazarların yaklaşımına göre, 20 yıllık ortalama ısınmanın 1,5°C’yi aştığı dönemin orta noktası, Paris Anlaşması eşiğinin aşıldığı tarih kabul ediliyor. Mevcut hız korunursa, bu sınırın 2026-2029 arasında ihlal edilmesi olası görünüyor.

Uzman görüşleri: Uyumlar ve itirazlar

• Leeds Üniversitesi’nden Prof. Piers Forster, bulguların “diğer çalışmalarla oldukça uyumlu” olduğunu söylerken “hızlanma” ifadesinin “duygusal ama matematiksel olarak zor” olduğunu belirtiyor. Forster, “benzeri görülmemiş ısınma oranları” ifadesini daha sağlam bulduğunu ekliyor.
• Pensilvanya Üniversitesi’nden Prof. Michael Mann, son 10 yılda ısınmanın hızlandığına dair kanıt görmediğini; 1970’lerden beri ısınmayı artıran aerosol (özellikle kükürt dioksit) azalmaları ve son yıllardaki El Niño’nun rolüne işaret ediyor. “Gezegen yaklaşık sabit hızda ısınıyor ve bu zaten yeterince kötü” diyor.
• Carbon Brief’ten Dr. Zeke Hausfather, “El Niño etkilerini yüzey sıcaklığı kayıtlarından çıkarmak bilimden çok bir sanattır” diyerek, son on yıldaki zorunlu ısınma tepkinin 0,35°C/onyıl yerine IGCC’nin 0,27°C/onyıl tahminine daha yakın olabileceğini vurguluyor. Olası ivmenin başlıca nedeninin, gezegeni soğutan kükürt dioksit emisyonlarındaki hızlı düşüş olabileceğini belirtiyor.

Alternatif tahminler ve önceki çalışmalar

Dr. James Hansen ve IGCC raporu, 2010 sonrası ya da 2015-2024 dönemi için on yılda yaklaşık 0,27°C’lik ısınma hızı hesaplıyor. Dr. Claudie Beaulieu’nun 2024 tarihli çalışması, doğal değişkenlik (ENSO vb.) ayıklanmadan uygulanan benzer yöntemlerle ivmenin “istatistiksel olarak henüz tespit edilemediği” sonucuna vardı. Beaulieu, yeni çalışmada ivme sinyalinin beş veri setinde tutarlı çıkmasını “güven verici” bulsa da “geçici olabileceğini” ve sürekli izlemenin şart olduğunu söylüyor.

Kısıtlar ve belirsizlikler

Yazarlar, doğal değişkenliği ayıklama yönteminin “ampirik temelli, yaklaşık ve kusurlu” olduğunu kabul ediyor. Foster, “El Niño gibi olayların etkisini geçmiş endekslerle geçmiş sıcaklıkları eşleştirerek tahmin ediyoruz; bu yüzden sonuçlar yaklaşık” diyor. Farklı veri kümeleri, ayıklama stratejileri ve dönem uzunlukları farklı sonuçlar doğurabiliyor.

Destekleyici göstergeler: Okyanus ısısı ve enerji dengesizliği

Çalışmanın işaret ettiği ivme, başka iklim göstergeleriyle de tutarlı. Okyanus ısı içeriği her yıl artıyor ve 2020’den itibaren rekor yıllık artışlar görüldü. Dünya’nın enerji dengesizliği (gelen-giden radyasyon farkı) de son yıllarda büyüdü; bu da sistemde ısının biriktiğine işaret ediyor.

Sonuç

Yeni analiz, doğal gürültü ayıklandığında insan kaynaklı ısınmanın 2010’ların ortasından beri belirgin şekilde hızlandığına dair güçlü bir sinyal buluyor. Yine de, yöntemsel belirsizlikler, aerosollerdeki hızlı değişimler ve kısa dönem etkileri nedeniyle ivmenin kalıcı olup olmadığını söylemek için sürekli gözlem ve çoklu yöntemle doğrulama gerekiyor. Mevcut hız sürerse, Paris’in 1,5°C eşiği bu on yılın sonuna kalmadan aşılabilir.