Nobel ödüllü Filistinli bilim insanı Ömer Yaghi kuru havadan su üreten makine geliştirdi! Günde 1.000 litre su sağlayabiliyor

2025 Nobel Kimya Ödülü sahibi Filistinli kimyager Omar Yaghi tarafından geliştirilen ve kuru havadan su üretebilen yeni bir makinenin, kuraklık ve kasırga gibi afetler sonrası temiz suya erişimi kesilen topluluklar için hayat kurtarıcı olabileceği bildirildi.

Yaghi’nin kurucusu olduğu teknoloji şirketi Atoco, çevre dostu ünitelerin merkezi su ve elektrik altyapısının devre dışı kaldığı durumlarda dahi çalışabildiğini açıkladı.

Retiküler kimya ile havadan nem topluyor

İcat, moleküler olarak tasarlanmış malzemeler üretmeye olanak tanıyan “retiküler kimya” adlı bilim dalına dayanıyor. Bu malzemeler, çöl ve kurak koşullarda bile havadaki nemi yakalayarak suya dönüştürebiliyor.

Yaklaşık 20 fitlik bir nakliye konteyneri büyüklüğündeki ünitelerin, tamamen ultra düşük dereceli termal enerjiyle çalıştığı ve günde 1.000 litreye kadar temiz su üretebildiği belirtildi.

Yaghi, buluşun özellikle kuraklığa yatkın Karayip adaları için dönüştürücü olabileceğini söyledi. “Melissa veya Beryl gibi kasırgalar, evleri ve ekinleri yok eden ağır sellere yol açtı. Bu yıkım, özellikle küçük ada ülkelerinde su temini dayanıklılığının artırılmasına duyulan acil ihtiyacın çarpıcı bir hatırlatıcısıdır” dedi.

Tuzdan arındırmaya alternatif

Yaghi, teknolojinin deniz suyunun tuzdan arındırılması gibi yöntemlere sürdürülebilir bir alternatif sunduğunu ifade etti. Tuzdan arındırma sürecinde ortaya çıkan yoğun tuzlu suyun okyanusa geri bırakılmasının ekosistemler için risk oluşturabildiğini belirtti.

Geçen ay yayımlanan bir Birleşmiş Milletler raporunda, dünya nüfusunun yaklaşık dörtte üçünün su kıtlığı yaşayan veya kritik düzeyde su kıtlığı çeken ülkelerde yaşadığı vurgulandı. Raporda, 2,2 milyar insanın güvenli içme suyuna erişemediği, 3,5 milyar insanın güvenli sanitasyon hizmetlerinden yoksun olduğu ve yaklaşık 4 milyar kişinin yılda en az bir ay ciddi su kıtlığı yaşadığı belirtildi.

Grenada’daki adalar için umut

2024’te Beryl Kasırgası’nın büyük yıkıma yol açtığı Karayip ülkesi Grenada’da teknolojiye ilgi artıyor. Özellikle Carriacou ve Petite Martinique adalarının fırtınalar, kuraklık ve kıyı erozyonu tehdidi altında olduğu belirtiliyor.

Carriacou belediye yetkilisi ve çevreci Davon Baker, teknolojinin şebekeden bağımsız çalışabilme özelliğinin yerel koşullar için cazip olduğunu söyledi. Baker, su ithalatının maliyeti ve karbon yoğunluğu ile merkezi sistemlerin kasırgalara karşı savunmasızlığının ciddi sorun oluşturduğunu belirtti.

Çocukluk deneyiminden ilham

Ürdün’de bir mülteci topluluğunda büyüyen Yaghi, çocukluğunda su ve elektrik erişiminin sınırlı olduğunu anlattı. Nobel ödül törenindeki konuşmasında, mahallede suyun haftada bir veya iki kez geldiğini ve su akışı kesilmeden önce bulabildiği her kabı doldurma telaşını hatırladığını söyledi.

Bilim insanı, liderlere akademik özgürlüğü koruma ve küresel yetenekleri destekleme çağrısında bulunarak, “İklim konusunda kolektif eylem için zaman çoktan geldi. Bilimsel veriler mevcut. Şimdi ihtiyacımız olan cesaret” ifadelerini kullandı.

Uzmanlara göre, atmosferik su toplama teknolojileri, artan iklim krizine karşı su güvenliğini güçlendirmede önemli bir araç haline gelebilir.