Okyanusa kimyasal madde pompalamak küresel ısınmayı durdurmaya yardımcı olabilir mi?

Maine Körfezi’nde geçen yaz kırmızı boya ile işaretlenmiş 65.000 litre alkali maddenin denize bırakılması, okyanus alkaliliğini artırma (OAE) teknolojisinin iklim değişikliği ve okyanus asitlenmesiyle mücadeledeki potansiyelini test eden bir deneydi. Bilim insanları, kontrollü şekilde “antiasit” etkisi yaratarak okyanusun daha fazla karbondioksit (CO2) emmesini hedefliyor. Yöntem umut vaat etse de ölçeklenebilirlik, güvenlik ve etkilerin doğrulanması konularında soru işaretleri sürüyor.

OAE nedir ve neden gündemde?

OAE, deniz suyunun alkaliliğini artırarak atmosferden CO2 alımını teşvik etmeyi amaçlıyor. Araştırmanın baş okyanus bilimcisi Adam Subhas, “Okyanus zaten inanılmaz derecede alkali. Çözünmüş bikarbonat olarak depolanmış 38.000 milyar ton karbon içeriyor” diyor. Teoride, geniş alanlarda ve emisyonların hızla azalmasıyla birlikte OAE, küresel sıcaklık artışını 2°C’nin altında tutmaya katkıda bulunabilir ve deniz yaşamı ile balıkçılığı tehdit eden okyanus asitlenmesini yerel ölçekte azaltabilir.

Deney nerede ve nasıl yapıldı?

ABD Çevre Koruma Ajansı lisansıyla ve Woods Hole Oşinografi Enstitüsü gözetiminde yürütülen çalışma, Massachusetts kıyılarından yaklaşık 80 kilometre açıkta, morina, mezgit ve ıstakoz avcılığının yapıldığı bölgede gerçekleştirildi. Loc-ess projesi kapsamında bilim insanları, sodyum hidroksiti (NaOH) kırmızı boya ile işaretleyip denize bıraktı; otonom planörler, uzun menzilli su altı araçları ve gemi üzeri sensörlerle kimyasal bulutun dağılımı ve etkilerini izledi.

İlk bulgular: pH artışı ve CO2 alımı

Henüz hakem değerlendirmesinden geçmeyen sonuçlara göre ekip, deney süresince okyanusa giren 10 tona kadar karbonu ölçtü. Uygulama bölgesinde pH, 7,95’ten 8,3’e yükseldi; bu, yerel alkaliliğin sanayi öncesi seviyelere geri döndüğünü gösterdi. Plankton, balık ve ıstakoz larvaları üzerinde belirgin bir zarar rapor edilmedi; ancak yetişkin balıklar ve deniz memelileri üzerindeki etkiler ölçülmedi.

Riskler ve eleştiriler

Friends of the Earth US’ten Benjamin Day, “Doğal sistemler üzerinde daha hassas bir kontrol kurma çabası görüyoruz” diyerek geniş ölçekli uygulamaların “felaket niteliğinde öngörülemeyen sonuçlar” doğurabileceği uyarısını yapıyor. Karbondioksit giderme (CDR) uzmanı Phil Renforth ise “Her yıl atmosfere CO2 ekliyoruz; bunun büyük kısmı okyanuslara gidiyor. Bunu nasıl yöneteceğimiz konusunda proaktif olabilir miyiz?” diyerek temkinli ilerlemeyi savunuyor.

Bilimsel arka plan: Kireçleme benzetmesi

Uygulama, tarım arazilerinde asidi nötralize etmek için antik çağlardan beri kullanılan kireçlemeye benziyor. 1980’lerde İskandinavya’da asit yağmurunun vurduğu nehirlerde yoğun alkali kireç uygulamaları yapılmış ve İsveç’in Ätran Nehri’nde yerli somonun geri dönüşü gibi başarılar rapor edilmişti.

Ölçüm ve doğrulama planları

Ekip, açık deniz verilerini kullanarak kimyasal bulutun zamanla CO2’yi nasıl emmeye devam ettiğini modelleyecek. Subhas, “En iyi senaryoda, dağılım yaklaşık bir yıl içinde atmosferden deniz suyuna yaklaşık 50 ton CO2 emilimine yol açacak” diyor. Bu, yaklaşık beş İngiliz vatandaşının yıllık emisyonuna eşdeğer. Deney küçük ölçekli tasarlandı; amaç, hızla gelişen alanda en iyi uygulamaları şeffaf biçimde göstermek.

Toplumsal onay ve paydaş katılımı

Ticari balıkçı Sarah Schumann, projeye denizde gözlemci olarak katıldı ve öncesinde Massachusetts kıyılarında balıkçılar, kabile liderleri ve diğer paydaşlarla yapılan 50 toplantının beşine iştirak etti. Schumann, genel güvene rağmen “bunun sektöre diğer oyuncuların girmesi için bir Truva atı olabileceği” yönünde endişe bulunduğunu söylüyor; özellikle ticari girişimlerin, OAE’nin etkili olduğunu kanıtlayıp karbon kredisine hak kazanma isteğine dikkat çekiyor.

Karbon kredileri ve piyasa dinamikleri

Isometric gibi uluslararası karbon giderme kayıtları üzerinden OAE tabanlı karbon kredileri satan girişimler bulunuyor. Day, “Birçok şirket çok hızlı ilerliyor ve emisyonlarını dengelemek isteyen teknoloji şirketleri tarafından destekleniyor” diyerek ihtiyat çağrısı yapıyor. OAE’nin iklim yararı sağlayacak ölçekte güvenli ve doğrulanabilir olup olmadığı ise hâlâ net değil.

Maliyet ve küresel potansiyel

NOAA, OAE’nin yılda 1 ila 15 milyar ton CO2’yi ortadan kaldırma potansiyelinden söz ediyor; tahmini maliyet üst sınırı ton başına 160 dolar. Renforth, “Gezegenimizde karbon depolayabileceğimiz çok az yer var. Gerçekten tüm alanı kapsayan uygulanabilir bir çözüme ulaşana kadar hiçbir şeyi göz ardı etmemeliyiz” diyor. Yöntemin anlamlı ölçekte yaygınlaşması için özel ve kamu yatırımları ile sıkı bilimsel denetimler gerekecek.

Potansiyel var, ama temkin şart

Maine Körfezi deneyi, OAE’nin yerel pH’ı yükseltip CO2 alımını artırabileceğine dair erken sinyaller verdi. Ancak ekosistem etkileri, uzun vadeli karbon tutma süresi, doğrulama yöntemleri, maliyet ve yönetişim konuları çözülmeden, yöntemin küresel ısınmayı “durduracak” ölçekte güvenle uygulanıp uygulanamayacağı belirsizliğini koruyor.