Plastik emisyonlarına bağlı sağlık riskleri 2040’a kadar iki katından fazla artabilir

Yeni bir araştırmaya göre, küresel plastik sisteminden kaynaklanan ciddi sağlık risklerinin 2040 yılına kadar hızla artması bekleniyor. Plastiklerin yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan sera gazı emisyonları, hava kirleticileri ve zehirli kimyasalların, küresel sağlık üzerindeki olumsuz etkileri iki katından fazla artıracağı öngörülüyor.

Lancet Planetary Health’te çarpıcı bulgular

Pazartesi günü Lancet Planetary Health dergisinde yayımlanan çalışma, plastiklerle ilişkili sağlık zararlarını şimdiye kadar yapılan en kapsamlı analizlerden biri olarak ortaya koydu. Araştırma, plastiklerin fosil yakıtların çıkarılmasından başlayarak üretim, kullanım, atık aşaması ve çevreye salınımına kadar tüm süreçlerinde ciddi sağlık riskleri yarattığını tespit etti.

Araştırmacılar, mevcut eğilimlerin değişmemesi halinde, yani “her zamanki gibi işleyiş” senaryosunun devam etmesi durumunda plastik kaynaklı sağlık etkilerinin önümüzdeki 15 yıl içinde iki katına çıkabileceğini belirtiyor.

Sağlık yükünün kaynağı: Isınma, kirlilik ve kimyasallar

Modellemeye göre, plastiklerin yol açtığı sağlık sorunlarının:

• %40’ı, sera gazı emisyonları ve buna bağlı küresel ısınmadan,
• %32’si, özellikle plastik üretim süreçlerinden kaynaklanan hava kirliliğinden,
• %27’si, çevreye salınan zehirli kimyasalların etkisinden kaynaklanıyor.

Kalan %1’den daha az bir pay ise su kaynaklarının azalması, ozon tabakasına verilen zarar ve artan iyonlaştırıcı radyasyon gibi diğer çevresel etkilerle ilişkili.

Sağlıklı yaşam yıllarında büyük kayıp

Araştırmacılar, bu çalışmanın plastik emisyonları nedeniyle küresel ölçekte kaybedilen sağlıklı yaşam yıllarını (DALY) değerlendiren ilk kapsamlı analiz olduğunu vurguluyor.

Mevcut sistemde herhangi bir değişiklik yapılmaması halinde, plastiklerin yol açtığı sağlık sorunları nedeniyle kaybedilen sağlıklı yaşam yılı sayısının:

• 2016’da 2,1 milyon yıl iken
• 2040’ta 4,5 milyon yıla çıkacağı tahmin ediliyor.

Bu artışın, 2016 ile 2040 yılları arasında küresel ölçekte toplam 83 milyon sağlıklı yaşam yılının kaybına yol açabileceği belirtiliyor.

Geri dönüşüm tek başına yeterli değil

Çalışma, yalnızca plastik atık toplama ve geri dönüşüm oranlarını artırmaya yönelik önlemlerin, küresel sağlık üzerindeki yükü azaltmada sınırlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Buna karşılık, plastik üretimini de kapsayan kapsamlı ve sistemsel bir dönüşümün hayata geçirilmesi halinde, plastiklerin küresel sağlık üzerindeki etkisinin 2040 yılında “mevcut gidişat” senaryosuna kıyasla %43 oranında azaltılabileceği hesaplandı.

“Sorun bireysel değil, sistemik”

Çalışmanın başyazarı ve Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’ndan (LSHTM) araştırmacı Megan Deeney, plastik krizinin yalnızca bireysel tüketici davranışlarına indirgenmemesi gerektiğini vurguladı.

Deeney, “Plastik kullanımını azaltmada bireylerin rolü önemli olsa da, analizimiz plastik üretimi, kullanımı ve bertarafını kapsayan ‘beşikten mezara’ tüm sistemde köklü bir değişime ihtiyaç olduğunu açıkça gösteriyor,” dedi.

Deeney ayrıca, büyüyen küresel plastik kaynaklı halk sağlığı krizinin kontrol altına alınabilmesi için hükümetlerin çok daha iddialı politikalar üretmesi ve sektörün şeffaflığının artırılması gerektiğini belirtti.

Kimyasal şeffaflık eksikliği eleştirisi

Araştırmada, plastik sektörünün ürünlerin kimyasal bileşimine ilişkin bilgileri gizlemesi ve tutarsız raporlama yapmasının, Yaşam Döngüsü Değerlendirmelerinin etkili politika üretme kapasitesini ciddi biçimde sınırladığına dikkat çekildi.

“Acil önlem şart”

Exeter Üniversitesi’nden ortak yazar Prof. Xiaoyu Yan ise, genellikle tekil ürünlerin çevresel etkilerini ölçmek için kullanılan modelleme yöntemlerinin, plastik gibi küresel ölçekteki sorunları değerlendirmek için güçlü bir araç haline geldiğini söyledi.

Yan, “Çalışmamız, bu yaklaşımın plastiklerin yaşam döngüsü boyunca insan sağlığı üzerindeki büyük etkilerini ortaya koyabileceğini gösteriyor. Plastiklerin çevreye ve nihayetinde insan sağlığına verdiği zararları azaltmak için acil önlemler almamız gerekiyor,” dedi.