Amerika Birleşik Devletleri’nde Trump yönetimi, küresel bilim camiasını şoke eden bir karara imza atarak dünyanın önde gelen atmosfer araştırmaları kurumlarından biri olan Ulusal Atmosfer Araştırma Merkezi’ni (NCAR) kapatacağını duyurdu. Salı günü yapılan açıklamada, kararın arkasında “iklim alarmcılığı” ile mücadele olduğu belirtildi. ABD Bütçe ve Yönetim Ofisi Direktörü Russell Vought, NCAR’ın ülkedeki en büyük iklim alarmcılığı kaynaklarından biri olduğunu iddia ederek, tesisin feshedileceğini X üzerinden ilan etti. Bu hamle, bilim insanları ve eyalet yetkilileri tarafından sadece bir bütçe tasarrufu değil, doğrudan bilime ve eğitime yönelik bir saldırı olarak nitelendiriliyor.
Bu gelişme neden önemliydi? 1960 yılında Colorado’nun Boulder kentinde kurulan NCAR, sıradan bir laboratuvarın çok ötesindedir. Bünyesindeki devasa süper bilgisayarlar, yüksek teknolojili araştırma uçakları ve benzersiz veri setleriyle, küresel hava tahmini modellerinin temelini oluşturmaktadır. Bu yapının sökülmesi, sadece iklim değişikliği araştırmalarını değil; kasırgalar, orman yangınları ve seller gibi kamu güvenliğini doğrudan ilgilendiren afet tahmin sistemlerini de felce uğratma riski taşımaktadır. NCAR’ın dağıtılması, ABD üniversitelerindeki yüzlerce araştırmanın durması ve endüstrinin güvenilir temel verilere erişimini kaybetmesi anlamına gelmektedir.
Bu dünya/Türkiye için ne ifade ediyordu? NCAR tarafından üretilen iklim ve hava modelleri, bugün tüm dünyanın (Türkiye dahil) kullandığı hava durumu servislerinin ve iklim projeksiyonlarının ana mutfağıdır. Merkezin kapatılması, küresel ölçekte doğal afetlere hazırlık ve müdahale kapasitesinin geriye gitmesine yol açacaktır. Bilimsel iş birliğinin küresel merkezi olan bu tesisin yok edilmesi, Türkiye gibi ekstrem hava olaylarıyla mücadele eden ülkelerin de uzun vadeli tahmin ve planlama araçlarının zayıflaması demektir. Ayrıca, geleceğin bilim insanlarının yetiştiği bu okulun kapanması, dünya genelinde atmosfer fiziği ve meteoroloji alanında ciddi bir yetişmiş insan gücü boşluğu yaratacaktır.
“İklim alarmcılığı” gerekçesiyle 65 yıllık birikim tasfiye ediliyor
Trump yönetimi, iklim kriziyle ilgili verilerin kamuoyunda “panik yarattığı” iddiasıyla, atmosfer biliminin dünyadaki en önemli merkezlerinden biri olan Ulusal Atmosfer Araştırma Merkezi’ni (NCAR) hedefe koydu. Bütçe Ofisi Direktörü Russell Vought’un “tesis iklim alarmcılığının en büyük kaynağıdır” şeklindeki açıklaması, bilim camiasında büyük bir öfkeyle karşılandı. NCAR, kurulduğu 1960 yılından bu yana Rocky Dağları’nın eteklerinde sadece araştırma yapmakla kalmamış, aynı zamanda akşam haberlerinde izlediğimiz hava tahminlerini üreten karmaşık algoritmaların ve modellerin geliştirilmesine öncülük etmiştir. Tesisin kaynakları arasında yer alan süper bilgisayarlar, küresel ısınma simülasyonlarından, uçağa bindiğimizde rotamızı belirleyen rüzgar verilerine kadar hayati önem taşıyan bir altyapıyı barındırmaktadır.
Tavsiye Edilen Haberler
Kamu güvenliği ve doğal afet tahminleri tehlikede
Colorado Valisi Jared Polis, kararın ardından yaptığı sert açıklamada, eyalet yönetiminin bu plan hakkında önceden bilgilendirilmediğini belirtti. “Eğer bu doğruysa, kamu güvenliği tehlikede ve bilim saldırıya uğruyor” diyen Polis, NCAR’ın çalışmalarının sadece iklim değişikliğiyle sınırlı olmadığını hatırlattı. Tesisin sağladığı veriler; orman yangınlarının yayılma yönünü tahmin etmekten, sel felaketlerini önceden haber vermeye kadar can ve mal kaybını önleyen kritik birer savunma hattıdır. NCAR’da görev yapan seçkin bilim insanlarından Kevin Trenberth, merkezin sökülmesinin bilimsel araştırmalar için telafi edilemez bir kayıp olacağını vurgulayarak, “Bu yapı, Amerika Birleşik Devletleri’nde hava durumu ve bilimle ilgilenen gelecek nesli yetiştiren bir okuldu” dedi.
Küresel iş birliğinin sonu: Üniversiteler ve endüstri için büyük risk
NCAR, sadece bir bina değil, dünyanın dört bir yanından uzmanları bir araya getiren benzersiz bir iş birliği platformudur. Eski araştırma bilimcisi Caspar Ammann, merkezin kapanması durumunda ABD üniversitelerindeki akademik araştırmaların anında sekteye uğrayacağını ve özel sektörün (havacılık, tarım, enerji gibi) güvenilir veri akışından mahrum kalacağını ifade etti. Vought, hayati faaliyetlerin “başka bir kuruluşa taşınacağını” iddia etse de, NCAR’ın sahip olduğu 65 yıllık kurumsal hafızanın ve iç içe geçmiş uzmanlık birimlerinin başka bir yere taşınmasının teknik olarak mümkün olmadığı belirtiliyor. Atmosferik Araştırmalar Üniversite Kuruluşu (UCAR) Başkanı Antonio Busalacchi, bu planın ülkenin doğal afetlere müdahale yeteneğini onlarca yıl geriye götüreceği uyarısında bulundu.
Küresel veri krizinin Anadolu’daki yansımaları
NCAR’ın kapatılması, Türkiye gibi küresel hava tahmin modellerine entegre çalışan ülkeler için sessiz ama derinden bir tehdit oluşturmaktadır. Türkiye’nin meteorolojik tahminleri ve tarımsal planlamaları, büyük ölçüde NCAR gibi merkezlerin geliştirdiği dinamik modeller ve süper bilgisayar çıktıları üzerinden şekillenmektedir. Özellikle Akdeniz Havzası’nda artan şiddetli kuraklık, ani seller ve fırtına tahminlerinde kullanılan “temel iklim modelleri” bu merkezde geliştirilen araçlara dayanmaktadır.
Eğer ABD’deki bu veri akışı ve model geliştirme süreci durursa, Türkiye’nin kendi bölgesel tahmin modellerini güncelleme hızı da düşecektir. Ayrıca, NCAR’ın sunduğu eğitim programlarından yararlanan ve orada doktora/post-doktora yapan Türk bilim insanlarının bu kapısı kapanacak, bu da ülkemizin küresel bilim ağına erişimini zayıflatacaktır. Özetle, Colorado’da kapatılan bir laboratuvar, sadece Amerika’nın değil, Türkiye’deki bir çiftçinin ne zaman don uyarısı alacağını veya bir belediyenin ne zaman sel alarmı vereceğini belirleyen küresel “akıl mekanizmasını” bozacaktır.
Bilimin siyasileşmesi ve “verisiz bir gelecek” riski
Trump yönetiminin NCAR kararı, 21. yüzyılda bilimin ideolojik bir çatışma alanına nasıl dönüştürüldüğünün en trajik örneklerinden biridir. Bir araştırma merkezini “alarmcılık” suçlamasıyla kapatmak, dumanı çıkan bir binadaki yangın alarmını, “sesi çok yüksek çıkıyor” diye sökmeye benzer. İklim değişikliği siyasi bir görüş değil, fiziksel bir gerçektir ve NCAR bu gerçeği ölçen, analiz eden ve insanlığı uyararak hazırlıklı olmasını sağlayan bir “termometredir.”
Bu kararın en acı tarafı, sadece bugünkü verilerin kaybı değil, gelecek nesil bilim insanlarının kariyerlerine vurulan darbedir. Süper bilgisayarlar başka bir yere taşınabilir (ki bu bile yıllar sürecektir), ancak NCAR gibi kurumlarda nesiller boyu aktarılan o benzersiz bilgi birikimi ve disiplinlerarası iş birliği ruhu bir kez yok edildiğinde tekrar inşa edilmesi imkansızdır. ABD’nin bu “bilimsel tasfiyesi”, sadece kendi ülkesini değil, tüm gezegeni daha savunmasız, daha kör ve daha hazırlıksız bir geleceğe sürüklemektedir. Bilimsel kurumları cezalandırmak, aslında gelecekteki afetlerin faturasını bugünden kabullenmek demektir.
Kaynak
Kaynak: Washington Post
