Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak için tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzını yasaklayan yönetmeliği 2026 yıl sonuna kadar yürürlüğe koymayı planlıyor.
Sıfır Atık Hareketi ve depozito yönetim sistemi ile başlayan çevre koruma adımları, AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne uyumla genişliyor.
Yönetmelik hazırlıkları son aşamada
Bakanlık, geçen yıl yayımladığı 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası kapsamında düzenleme çalışmalarını tamamlıyor. Hazırlanan yönetmelik taslağı önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne sunulacak, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından nihai hâli verilecek.
Yasaklanacak tek kullanımlık plastik ürünler
Çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan şu ürünlerin piyasaya arzı sona erecek:
Tavsiye Edilen Haberler
- Plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubukları
- Plastik tabaklar
- Genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları
- İçecek kapları ve içecek bardakları
- Plastik çubuklu kulak pamukları
- Pipetler
Çevre ve ekonomiye beklenen katkılar
Tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzının durdurulmasıyla:
- Yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyon önlenecek
- Yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanacak
- Doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler kullanıma sunulacak
Gelecek hedefler: Daha geniş kapsam
İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme tedbirleri de hayata geçirilecek.
Vatandaş desteği yüzde 77’yi buluyor
TÜİK ile yapılan araştırmada vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yaklaşımı ölçüldü:
- Günlük yaşamda tek kullanımlık plastikleri az kullanmayı destekleyenler: %77,65
- Tek kullanımlık plastik ürün alımını azaltmayı destekleyenler: %72,52
- Pipet, tabak, çatal-bıçak gibi ürünlerin kısıtlanmasını faydalı bulanlar: %76,40
- Bu ürünlerin yasaklanmasını destekleyenler: %60,02
- Kağıt, karton, ahşap alternatiflerini destekleyenler: %78,71
- Metal, porselen, seramik gibi dayanıklı ürünlere geçişi destekleyenler: %80,12
Türkiye’de tek kullanımlık plastik tüketimi rakamları
2022 yılında Türkiye’de toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Dağılım:
- Plastik içecek şişesi: 155 bin 935 ton
- Plastik bardak: 120 bin ton
- Gıda kabı: 63 bin ton
- Çatal-kaşık: 32 bin 406 ton
- Tabak: 25 bin 584 ton
- Pipet: 10 bin 234 ton
- Plastik karıştırıcı: 5 bin 117 ton
- Kulak pamuğu çubuğu: 2 bin 858 ton
Tek kullanımlık plastik tüketimi izleyen yıllarda daha da artış gösterdi.
Avrupa’da uygulama örnekleri
AB’nin 2019’da kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi sonrası üye ülkeler farklı yaklaşımlar geliştirdi:
Fransa: Direktifin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uyguluyor.
Almanya: Direktifi ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep ediyor, Tek Kullanımlık Plastikler Fonu ile çevresel projeleri destekliyor.
İspanya: Yasakların yanı sıra plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulayarak sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik ediyor.
Hollanda: 2023’ten itibaren belirli ürünlerde ücretlendirme, 2024’ten itibaren kademeli satış yasağı uyguluyor.
İrlanda: Islak mendil ve servis ürünlerini yasaklıyor, bardaklar için “latte levy” adlı tüketim azaltıcı vergi planlıyor.
İtalya: Temel yasaklarla birlikte kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) istisna tanıyarak gıda ambalajlarında alternatif çözümler geliştiriyor.
Süreç ve beklentiler
Kurumsal görüş alma sürecinin tamamlanmasının ardından yönetmeliğin yıl sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor. Düzenleme, Türkiye’nin çevre koruma hedeflerinde önemli bir adım olurken, AB direktifiyle uyum açısından da kritik öneme sahip.
