Uzmanlar: ABD’nin “zorbalığı” denizcilikte karbon vergisini raydan çıkarabilir

Uzmanlar, Panama’nın denizcilik sektörüne uygulanması planlanan karbon vergisi önerisini geri çekmesinin ardından, ABD’nin konuya ilişkin “zorlayıcı” tutumunun sonuç verdiği uyarısında bulunuyor.

Guardian’ın edindiği sızdırılmış bir belgeye göre, önemli bir denizcilik ülkesi olan Panama, Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne (IMO) sunulan ve karbon vergisini fiilen iptal ederek sera gazı emisyonlarını azaltma çabalarını zayıflatabilecek bir öneriye ortak sponsor oldu.

Neden kritik? Sektörün payı ve beklenen gelir

Dünya karbon emisyonlarının yaklaşık %3’ünden sorumlu denizcilik sektörü, yeşil teknolojilere hızlı geçiş yapılmadığı takdirde artan bir paya sahip olabilir. Gemiler ve kargolar için birim başına küçük tutarlarda uygulanacak bir vergi dahi, iklim eylemine yılda milyarlarca dolar kaynak sağlayabilir. Yıllardır üzerinde çalışılan düzenleme, Suudi Arabistan ve bazı petrol ihracatçılarının itirazlarına rağmen, geçen Nisan’daki IMO toplantısında çerçeve olarak kabul edilmişti.

“Baskı” iddiaları: Telefonlar, e-postalar, misilleme tehdidi

Verginin kurala dönüşmesi aşamasında, IMO müzakerelerinden çekilen ABD’nin küçük ülkelere telefon ve e-postalarla baskı yaptığı ve kamuoyu önünde misilleme tehdidinde bulunduğu ileri sürülüyor. Ekim’deki toplantıda yeterli sayıda ülkenin taraf değiştirmesi ya da çekimser kalmasıyla karar bir yıl ertelendi. Şimdi, vergi ve IMO’nun 2023’te kabul ettiği emisyon azaltım taahhütlerini canlı tutma mücadelesi sürüyor; resmi kararın Ekim’e kadar alınması beklenirken, Nisan’daki görüşmelerin hararetli geçeceği öngörülüyor.

Panama’nın kırılganlığı ve jeopolitik arka plan

Her yıl küresel deniz taşımacılığının yaklaşık %5’inin geçtiği Panama Kanalı’na ev sahipliği yapan ülkenin, jeopolitik baskılara karşı kendini savunmasız hissettiği belirtiliyor. Basında, Panama’nın geçmişte olası ilhak söylemlerinde anıldığı ve bölgedeki askeri gerilimlere dair endişelerin arttığı yorumları yer aldı. Uzmanlar, bu bağlamın Panama’nın pozisyonunu etkileyebileceğini savunuyor.

Kim, nerede duruyor? Değişen koalisyonlar

Birleşik Krallık dahil birçok ülke karbon vergisini desteklemeyi sürdürüyor. Öte yandan, Panama’nın son hamlesine Arjantin ve dünyanın en büyük gemi sicillerinden birine sahip Liberya da katıldı. Kıbrıs desteğini geri çekti. Yunanistan’ın ise karbon vergisine karşı çıkmasının karşılığında Suudi Arabistan’la enerji ve iletişim kabloları alanında ortaklığa yöneldiği bildiriliyor. Guardian’ın edindiği bilgilere göre, iklim diplomasisinde güçlü bir geçmişi olan Marshall Adaları’nın dahi, IMO’da iklim taahhütlerini güçlendirecek önerileri bu turda desteklemeyebileceği konuşuluyor.

Önerinin içeriği: “Geciktirir, yönü saptırır” endişesi

20 Şubat tarihli ve Liberya tarafından sunulan, Panama ile Arjantin’in destek verdiği belge, denizcilik emisyonlarının düzenlenmesini “teorik olarak” desteklerken, yıllardır yürütülen teknik çalışmaları baştan müzakere etmeyi gerektiriyor. Uzmanlar bunun, süreci geciktireceğini ve daha temiz seçenekler (örneğin yeşil metanol, amonyak, hidrojen) yerine sıvılaştırılmış fosil gaz kullanımını “fiilen zorunlu” kılabilecek bir yön kaymasına yol açacağını savunuyor. Tekliflerin kabulü halinde, karbon vergisi ve onunla bağlantılı olarak gelişmekte olan ülkelere ayrılan iklim finansmanı da ortadan kalkabilir.

Tepkiler: “Taahhütlerden vazgeçmek olur”

Temiz Denizcilik Koalisyonu’ndan John Maggs, “Sıfır net emisyon çerçevesi kusursuz olmayabilir ama IMO ve denizcilik sektörünün iklim ve çevresel adalet taahhütlerini kurallara dönüştürme potansiyeline sahip. Çevresel bütünlüğe öncelik vermemek ve gelişmekte olan ülkelere ayrılan fonu ortadan kaldırmak, bu taahhütlerden vazgeçmektir” dedi.

IMO’dan açıklama ve takvim

IMO sözcüsü, örgütün üye devletler arasında görüşmeler için platform sağlamayı sürdürdüğünü, uluslararası denizciliğin karbonsuzlaştırılması yolunda uzlaşı arandığını belirtti. Deniz Çevresi Koruma Komitesi’nin bir sonraki toplantısında (Nisan 2026) çözülemeyen endişelerin tartışılmaya devam edileceği ve sonraki adımların değerlendirileceği ifade edildi. Verginin geleceğine ilişkin nihai kararın ise Ekim’e kadar netleşmesi bekleniyor.

Sonuç: Karbon fiyatlaması dönüm noktasında

Panama’nın yön değişikliği, ABD’nin “zorlayıcı” diplomasi yürüttüğü iddiaları ve bazı bayrak devletlerinin saf değiştirmesi, denizcilikte karbon fiyatlaması için kritik bir döneme girildiğini gösteriyor. Karar, yalnızca sektörün emisyon azaltım hızını değil, aynı zamanda gelişmekte olan ülkelere akacak finansmanın kaderini de belirleyecek.