Valencia’daki ölümcül sel felaketi fosilsiz dünyada yaşanır mıydı?

İspanya, tarihindeki en büyük sel felaketlerinden birinin üzerinden neredeyse iki yıl geçmiş olmasına rağmen, yaralarını sarmaya ve tam olarak neyin ters gittiğini anlamaya hâlâ çaresizce çalışıyor.

29 Ekim 2024’te, şiddetli bir DANA (Depresión Aislada en Niveles Altos) sistemi Valencia kentini vurdu. Bu özgün hava sistemi, kutupsal jet akımından kopan soğuk hava cebinin sıcak Akdeniz üzerinde konumlanmasıyla oluşuyor.

Bu olay, sokakları coşkun nehirlere çeviren, altyapıyı felç eden, evlere zarar veren ve hatta bir trenin raydan çıkmasına yol açan yıkıcı ani sellere neden oldu.

Aralıksız sağanak sırasında en az 230 kişi hayatını kaybetti; uzmanlar maddi hasarın 29 milyar euroya ulaştığını tahmin ediyor. Yetkililerin felaketin etkilerini hafifletmekte zorlanması, ülke genelinde büyük bir öfkeye yol açtı.

Valencia’daki selleri iklim değişikliği nasıl şiddetlendirdi

Bilim dergisi Nature Communications (kaynak İngilizce)’ta yayımlanan yeni bir çalışma, fosil yakıt yakımından kaynaklanan insan eliyle oluşan iklim değişikliğinin Valencia’daki sel felaketini ağırlaştırdığını ortaya koydu.

Araştırmacılar, ısınan dünyamızdaki yağış şiddeti ve alanını, Sanayi Devrimi’nden bu yana insan faaliyetlerinin gezegeni ısıtmamış olduğu varsayılan daha serin koşullarla karşılaştırmak için simülasyon modelleri kullandı.

Sonuçta, kritik altı saatlik bir zaman diliminde yağış hızında yüzde 21’lik artış, 180 milimetrenin üzerinde yağış alan bölgenin yüzölçümünde yüzde 56’lık artış ve yükselen sıcaklıklar nedeniyle Júcar Nehri havzasındaki toplam yağışta yüzde 19’luk artış tespit edildi.

Hava sıcaklığındaki her 1°C’lik artış, atmosferin yaklaşık yüzde 7 daha fazla nem tutabilmesi anlamına geliyor; bu da daha şiddetli ve yoğun yağışlara yol açabiliyor.

Akdeniz ve Kuzey Atlantik, 2024 yazında, DANA İspanya’yı vurmadan hemen önce, rekor düzeyde yüksek deniz suyu sıcaklıklarına sahne oldu. Bu durum, atmosferdeki su buharı miktarını artırarak fırtınanın şiddetlenmesine katkıda bulundu.

“Daha sıcak bir iklimde bu tür hava sistemlerinin sıklığının değişip değişmeyeceği ve nasıl değişeceği hâlâ belirsiz. Ancak aynı fırtınanın daha serin ve daha sıcak koşullardaki simülasyonlarını karşılaştırmak, fırtına oluştuktan sonra ne ölçüde şiddetlendiğini tahmin etmeyi mümkün kılıyor” diyor, çalışmanın yazarları arasında yer almayan iklim araştırmacısı Markus Donat.

“Genel olarak bu çalışma, daha sıcak bir iklimde şiddetli yağış episodlarını büyüterek onları ‘sıradan’ bir aşırı hava olayının eşiğinin ötesine, bir felaket düzeyine taşıyan süreçleri anlamamıza son derece önemli bir katkı sunuyor.”

İspanya’da iklim değişikliğine uyum

Araştırmacılar, çalışmanın, Batı Akdeniz bölgesinde selin “büyüyen tehdidine” karşı kentsel dayanıklılığı artıracak iklim değişikliğine uyum önlemlerinin geliştirilmesi ve hayata geçirilmesinin “ivedilikle” hızlandırılması gerektiğinin altını çizdiğini söylüyor.

İspanya, bu yaz öncesinde, halkın aşırı sıcaktan korunması için kamu binalarında ulusal bir iklim sığınakları ağı kurma planlarını şimdiden duyurdu.

Sığınaklar, kavurucu sıcakların ülkeyi en sert vurduğu Katalonya, Bask Bölgesi ve Murcia gibi bölgelerde devlet tarafından finanse edilecek.

Hükümet ayrıca, küçük kasabalarda seli önleme planlarını finanse edeceğini doğruladı ve geçen yıl geniş ormanlık alanları kül eden rekor yangınların ardından yangınla mücadele ve önleme planları için ilave 20 milyon avro ayırdı.