Guardian’ın edindiği bilgilere göre, İngiltere’nin gelişmekte olan ülkelerde doğayı ve iklimi korumaya dönük programları ciddi bütçe kesintilerine uğruyor.
Kesintiler kamuoyuna duyurulmadı ve uluslararası iklim finansmanı (International Climate Finance–ICF) harcamalarında uzun süredir eleştirilen şeffaflık eksikliğinin gölgesinde gerçekleşiyor. Afrika ve Asya’daki kritik ekosistemlerde doğa korumayı hedefleyen projelerin bazıları fiilen iptal edildi; diğerlerinde kapsam daraltıldı, etkileri zayıfladı.
Hedeflenen başlıca fonlar: Biyoçeşitlilik, kıyı uyumu ve “Mavi Gezegen”
- Biyoçeşitlilik Alanları Fonu (yaklaşık £100 milyon): Başlangıçta Afrika, Güney Amerika ve Asya’da altı bölge hedeflenirken, sayı ikiye düşürüldü; fon kısmen kapatıldı ve kesintiye uğradı.
- COAST ve PACT (İklim ve Okyanus Uyum ve Sürdürülebilir Geçiş / İklim Geçişlerini Hazırlama ve Hızlandırma): Önemli ölçüde kesintiye gidildi.
- Mavi Gezegen Fonu (Blue Planet Fund, £500 milyon): Başarılı performansa rağmen geleceği belirsiz; fonun sürdürülmesine ilişkin güvence isteniyor.
- Pek çok program artık çok yıllı değil, yalnızca bir yıllık dilimlerle fonlanıyor; bu durum proje planlamasını ve yerel istihdamı zayıflatıyor.
ICF muhasebesi ve şeffaflık: Rakamlar küçülüyor, veri yok
Bilgi Edinme Özgürlüğü (FOI) başvurularına verilen yanıtlara göre, ICF’den sorumlu birimlerin harcamalarında kayda değer düşüşler var. Hükümet 2020’den bu yana proje bazlı verileri paylaşmıyor; bu nedenle kesintilerin tam boyutu ölçülemiyor. Mart 2026’ya kadar 11,6 milyar sterlin ICF harcama sözü (en az £3 milyarı doğa korumaya) bulunmasına rağmen, Guardian daha önce hükümetin önümüzdeki beş yılda ICF harcamalarını beşte birden fazla azaltarak 9 milyar sterline indirmeyi planladığını ortaya koymuştu. Uzmanlar, bu yaklaşımın gelişmiş ülkelerin küresel ICF’yi 2035’e kadar yılda 300 milyar dolara üç katına çıkarma taahhüdüyle bağdaşmadığını vurguluyor.
“Muhasebe manevrası” tartışması
Hükümet içinde önceki dönemde yapılan bir muhasebe değişikliğine göre, dünyanın en az gelişmiş ülkelerine yapılan her türlü yardım harcamasının %30’u—açık biçimde iklim ya da doğa bileşeni taşımıyor olsa dahi—ICF kapsamında sayılabiliyor. Bu, iklim ve doğa programlarında kesinti yapılırken bile toplam 11,6 milyar sterlinlik taahhüdün kâğıt üzerinde karşılanmasını mümkün kılıyor.
Tavsiye Edilen Haberler
Hükümet ve sivil toplumdan açıklamalar
- Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Ofisi (FCDO), tek tek fonlar ve kalemler hakkında yorum yapmazken, “Mart 2026 sonuna kadar en az £11,6 milyarlık ICF sağlama hedefinde ilerliyoruz; ilerlemeye dair düzenli ve şeffaf bilgi yayınlamaya devam edeceğiz” açıklamasını yaptı ve yakında üç yıllık ODA (yurtdışı kalkınma yardımı) tahsislerini paylaşacağını bildirdi.
- Conservation International UK’den Jonathan Hall, yağmur ormanları, okyanuslar ve yaban hayatını korumanın seçmenler nezdinde popüler olduğuna dikkat çekerek, hükümetin bu fonlardan geri adım atmasının “kamu beklentileriyle çeliştiğini” söyledi.
- Campaign for Nature’dan Adrian Gahan, David Attenborough’nun ilham verdiği Mavi Gezegen Fonu’nun kapatılmasının “sağlıklı okyanusların küresel ekonomik ve sosyal istikrar için hayati önemine” rağmen dar görüşlü bir yaklaşım olacağını vurguladı ve fonun en az beş yıl daha güvence altına alınmasını istedi.
Çağrı mektupları: “İklim finansmanını artırın, kirlilikten kâr edenleri vergilendirin”
85 sivil toplum kuruluşu, İşçi Partisi lideri Keir Starmer’a, iklim finansmanını artırma ve kaynağı; petrol-gaz şirketlerine ek vergiler, fosil sübvansiyonlarının yeniden yönlendirilmesi, sık uçan yolcu ve özel jet vergileri gibi araçlarla bulma çağrısı yaptı. Climate Action Network UK’den Catherine Pettengell, “Kamuoyu, fosil yakıtlardan elde edilen olağanüstü kârların ve lüks seyahatin iklime verdikleri zararın bedelini ödemesi gerektiğini düşünüyor. Bu yaklaşım, gıda fiyatlarını düşürmeye ve iklim etkilerine karşı korumayı güçlendirmeye de katkı sağlar” dedi.
Ulusal güvenlik boyutu: Amazon’dan resiflere, zincirleme etki
Ortak İstihbarat Komitesi’nin geçen yılki raporu, Amazon ve mercan resifleri gibi savunmasız ekosistemlerde çöküşün, İngiltere’nin ulusal güvenliği üzerinde gıda kıtlığı, toplumsal huzursuzluk ve çatışma risklerini artırabileceği uyarısını yapmıştı. Uzmanlara göre, doğa ve iklim fonlarının kesilmesi, yalnızca uluslararası taahhütlere değil, ülkenin orta-uzun vadeli güvenlik ve ekonomik çıkarlarına da ters düşüyor.
Genel çerçeve: Güvenilirlik ve etkinin sınavı
İngiltere’nin COP26 öncesi ilan ettiği 11,6 milyar sterlinlik iklim finansmanı sözü, ülkenin iklim diplomasisinde “güvenilirlik çıpası” olarak görülüyordu. Bugünkü kesintiler ve muhasebe esnekliği, sahadaki etkiyi azaltma, ortak ülkelerde belirsizlik yaratma ve Londra’nın iklim liderliği iddiasını zayıflatma riski taşıyor. İzleyen haftalarda açıklanacak ODA tahsisleri ve ICF’in proje bazlı şeffaf raporlamaya geri dönmesi, hem güven inşası hem de sahada sonuç üretimi için kritik olacak.
