Montreal’de bir tarafı alçak tuğla apartmanlarla, diğer tarafı beton bariyer duvarıyla çevrili sakin bir sokakta, boyunlarında dürbünler ve ellerinde kameralarla bir kalabalık toplanmıştı. Avrupa kızılgerdanı, depolar ve demiryolu hatlarıyla çevrili iki sanayi bölgesi arasında, birkaç blok ötede St. Lawrence Nehri üzerindeki liman tesislerine yakın bir mahallede ortaya çıkmıştı.
Ontario’nun Ottawa kentinden Ron Vandebeek, ocak ayının başlarında ilk kez görülen bu nadir kuşu görme umuduyla şubat ayının dondurucu bir sabahında Montreal’deydi. Bu, Kanada’da kayda geçen ilk Avrupa kızılgerdanı gözlemi ve Kuzey Amerika’daki beşinci ya da altıncı vaka olarak kabul ediliyor. Quebec’te görülmesi kuş gözlemcileri için hem büyük bir sevinç hem de bir endişe kaynağı. Kuş anavatanından binlerce kilometre uzağa nasıl geldi ve Montreal’in sert kış koşullarında hayatta kalabilecek mi?
Avrupa kızılgerdanının doğal yaşam alanı, İskoçya’dan Türkiye’ye kadar uzanan batı Avrupa’yı kapsıyor; üreme döneminde kuzeye doğru İsveç’e kadar çıkabiliyor ve göç sırasında İzlanda’yı ziyaret edebiliyor. Vandebeek, kuşun İzlanda’dan Grönland’a, oradan da Kanada’ya adadan adaya geçmiş olabileceğini düşünüyor ve bunun son derece sıra dışı bir yolculuk olacağını söylüyor.
Kuş gözlemcilerinin ilgisi
Bu “gezgin kuş”, yani normal yaşam alanlarının dışında görülen nadir türlerden biri olması nedeniyle yüzlerce kuş gözlemcisini bölgeye çekti. Quebec’in Laval kentinden Serge Benoît de bu ilginç misafir için gelenler arasındaydı. Böyle bir nadirliği görmenin zahmete değer olduğunu belirtiyor ve Kanada’da ilk kez rapor edilen bir türle karşılaşmanın heyecanını vurguluyor.
Tavsiye Edilen Haberler
Vandebeek, kuşun çitin tepesine yerleştirilmiş bir yemlik platformuna konduğunu ilk fark eden kişi oldu. Parlak turuncu göğüs tüyleriyle hemen tanınan kızılgerdan, etrafındaki kameraların sesinden etkilenmiş görünmüyordu. Sanki son haftalarda gördüğü yoğun ilgiyi kanıksamış gibiydi.
Amerikan Kuş Gözlem Derneği’nin Birding Magazine dergisinin editörü Ted Floyd, Avrupa kızılgerdanının son derece ayırt edici bir tür olduğunu ve bu yüzden fark edilmesinin kolaylaştığını söylüyor. Kuzey Amerika’da görülen birçok nadir kuşun daha silik renklere sahip olduğunu, buna karşılık kızılgerdanın dünyanın en ikonik kuşlarından biri olduğunu belirtiyor.
Montreal kışında hayatta kalmak
Montreal son yılların en soğuk kışlarından birini yaşıyor; ocak ayında sıcaklıklar -25 dereceye kadar düştü. Normalde böceklerle beslenen kızılgerdan, gerektiğinde farklı besinlere de uyum sağlayabiliyor ve kuşseverler onun yiyecek bulmasına yardımcı oluyor. Kuş Koruma Quebec’ten Sheldon Harvey, yiyecek bulabildiği sürece metabolizmasının onu soğuktan koruyacağını ifade ediyor.
bilim insanlarının değerlendirmesi
Uzmanlar kuşun gelişinden hem şaşkın hem de memnun. Trent Üniversitesi’nden evrimsel ekolojist Maggie MacPherson, bu gözlemin birçok açıdan inanılmaz olduğunu söylüyor. Avrupa kızılgerdanının göç eden bir tür olsa bile genellikle kısa mesafeler kat ettiğini, bu nedenle tek başına böyle uzun bir yolculuk yapmasının çok düşük bir ihtimal olduğunu vurguluyor.
Kuzey Amerika’daki ilk Avrupa kızılgerdanı gözlemi 2015’te Pennsylvania’da gerçekleşmişti. Ted Floyd, o gözlemin o kadar şaşırtıcı olduğunu ve onay sürecinin yıllar aldığını hatırlatıyor. O dönemde de kuşun doğal yollarla mı geldiği yoksa insan etkisiyle mi ulaştığı tartışılmıştı.
Nasıl gelmiş olabilir?
Uzmanlara göre bu kuşun Kanada’ya ulaşmasına dair iki ana olasılık var. Ya bir konteyner gemisiyle Montreal Limanı’na kadar geldi ya da bir sonbahar fırtınasına yakalanarak okyanus ötesine sürüklendi. MacPherson, kuşun muhtemelen bir göç sırasında fırtınaya kapıldığını ve geçen sonbahardan beri bölgede bulunup ancak ocakta fark edildiğini düşünüyor.
İklim krizinin fırtına sıklığı ve şiddeti üzerindeki etkileri hâlâ araştırılıyor, ancak Kuzey Atlantik’te rüzgâr yönlerinin ve hızlarının değişebileceği öngörülüyor. Bu durumun, Kuzey Amerika’ya sürüklenen kuş sayısını artırabileceği gibi, fırtınalarda hayatını kaybeden kuşların sayısını da artırabileceği belirtiliyor.
Diğer yandan kuşların insan yapımı yapıları kullandığı da biliniyor. MacPherson, bazı ötleğen türlerinin petrol platformlarını dinlenme noktası olarak kullandığını, Floyd ise Avrupa kızılgerdanlarının yolcu gemilerinde fotoğraflandığını aktarıyor.
Nadir gözlemlerde artış
Floyd’a göre son on yılda nadir kuş gözlemlerinde belirgin bir artış var. Ancak bunun nedeni mutlaka daha fazla nadir kuş olması değil; daha çok sayıda kuş gözlemcisi, gelişmiş kameralar ve sosyal ağlar sayesinde bu gözlemlerin daha hızlı paylaşılması.
Benzer şekilde, Amerika’ya özgü bazı kuş türleri de zaman zaman Avrupa’da görülüyor. Kanada’da ise son dönemde Vancouver’da görülen tayga sinek kuşu ve Newfoundland’da ortaya çıkan Steller deniz kartalı gibi dikkat çekici örnekler kayda geçti.
Belirsiz bir gelecek
MacPherson, bu kızılgerdanın yaklaşık iki yaşında genç bir yetişkin olduğunu ve türün genellikle beş ila sekiz yıl yaşadığını söylüyor. Hayatının geri kalanını Montreal çevresinde geçirmesi de ihtimaller arasında. Harvey ise tek başına ortaya çıkan bu tür kuşların çoğu zaman aniden ortadan kaybolduğunu, nereye gittiklerinin bilinmediğini belirtiyor.
İklim krizi nedeniyle yaşam alanlarını değiştiren kuş türlerinin Quebec’te arttığını söyleyen Harvey, böyle sıra dışı bir karşılaşmada yapılabilecek en iyi şeyin anın tadını çıkarmak olduğunu ifade ediyor.
Vandebeek ise 5 bin gözlemden oluşan listesine bir kuş daha eklemiş olmanın memnuniyetini yaşıyor. Ona göre bir kuşu tamamen doğal ortamının dışında görmek, her şeye rağmen büyüleyici bir deneyim.
