Kandilli’nin 115 yıllık iklim verileri yapay zekayla dijital ortama taşınıyor

Kandilli Rasathanesi’nde 1911’den bu yana tutulan meteorolojik veriler yapay zeka destekli yöntemlerle sayısallaştırılarak dijitale aktarılıyor.

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Meteoroloji Laboratuvarı tarafından “Kandilli’nin 115 Yıllık İklim Hafızası: 115 Yıllık Gözlemden Geleceğin İklim Verilerine” başlıklı seminer düzenlendi.

“Meteorolojik Bilimsel Mirasın Korunması: Meteorolojik Graf Kayıtlarının Yapay Zeka Destekli Sayısallaştırılması” projesi kapsamında Enstitü’nün Üsküdar yerleşkesinde düzenlenen seminerde, 1911’den bu yana tutulan meteorolojik kayıtların sayısallaştırma süreci anlatıldı. Projenin yıl sonunda tamamlanması ve verilerin araştırmacılar ile kamu kurumları için erişilebilir hale getirilerek afet yönetimi ve şehir planlamasına katkı sağlaması hedefleniyor.

“Toplumun ortak hafızası”

Seminerin açılışında konuşan Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Özer Çinicioğlu, meteorolojik gözlemlerin tarihsel kökenine değinerek, Kırım Savaşı döneminde yaşanan fırtınaların bilimsel meteorolojinin gelişiminde etkili olduğunu söyledi.

Çinicioğlu, veriye dayalı analizlerle hava olaylarının önceden tahmin edilebileceğinin anlaşıldığına işaret ederek, bu durumun farklı bölgelerde meteoroloji istasyonlarının kurulmasını teşvik ettiğini ifade etti.

İstanbul’daki meteorolojik ölçümlerin tarihsel süreçte kesintilere uğradığını ancak Kandilli’deki uzun süreli kayıtların büyük önem taşıdığını belirten Çinicioğlu, “Bu veri yalnızca bir kurumun değil, toplumun ortak hafızasıdır” dedi.

Meteorolojik veri karar süreçlerini yönlendirir

Meteoroloji Laboratuvarı Başkanı Ayfer Serap Söğüt de meteorolojik verinin yalnızca hava durumunu açıklamakla sınırlı olmadığını belirterek, “Doğru analiz edilen meteorolojik veri karar süreçlerini yönlendirir, zamanlamayı belirler ve doğrudan insan yaşamını etkiler” ifadesini kullandı.

Sıcak hava dalgaları ve ani yağışların toplumsal etkilerine dikkati çeken Söğüt, “Veriyi analiz eden, anlamlandıran ve toplumsal faydaya dönüştüren bir yaklaşım benimsiyoruz. Hedefimiz, büyük veri analitiği ve yapay zeka uygulamalarıyla daha güvenilir iklim öngörüleri sunmak” değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye’nin iklim hafızası

Meteoroloji Genel Müdürlüğü İstanbul Bölge Müdürü Atakan Çelebi ise 115 yıllık veri setinin Türkiye’nin iklim hafızası niteliğinde olduğunu vurguladı.

Çelebi, “Bu veriler sayesinde iklim değişikliğini somut şekilde izleyebiliyor ve kamuoyuyla paylaşabiliyoruz. Gençlerin ve kurumların ortak çalışmasıyla daha güçlü bir gelecek inşa edileceğine inanıyoruz” diye konuştu.

Uzun süreli veri kritik öneme sahip

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yurdanur Ünal, seminerde “İklim Değişikliği Araştırmalarında Uzun Süreli ve Saatlik Verinin Günü” başlıklı bir sunum yaparak meteorolojide uzun süreli verinin önemini vurguladı.

Ünal, uzun süreli ve saatlik verilerin iklim değişikliği çalışmalarındaki rolüne dikkati çekerek, “Uzun dönemli ve homojen gözlem verileri, iklim sinyallerini doğal değişkenlikten ayırmak için kritik öneme sahiptir” dedi.

Özellikle ekstrem hava olaylarının analizinde yüksek zaman çözünürlüklü verilerin önemine işaret eden Ünal, “Bu da afet risklerinin daha doğru değerlendirilmesine katkı sunar” ifadesini kullandı.

Hackathon ve yapay zeka uygulamaları

Seminerde, meteorolojik verilerin yapay zeka ve veri bilimi yöntemleriyle yeniden analiz edilmesi ile bu verilerin iklim değişikliği, afet yönetimi ve farklı bilimsel alanlardaki kullanımına ilişkin değerlendirmeler yapıldı.

Program kapsamında düzenlenen oturumlarda hackathon sürecinde öğrenciler tarafından geliştirilen projeler tanıtıldı, analog meteorolojik grafikleri sayısallaştırmaya yönelik yapay zeka destekli sistemler, veri analiz platformları ve iklim projeksiyon modelleri paylaşıldı. Program, rasathane gezisiyle sona erdi.