Amatör bilim insanlarından Büyük Set Resifi’nde dev mercan keşfi

Amatör bilim insanları, Great Barrier Reef’te şimdiye kadar belgelenmiş en büyük mercan kolonilerinden birini keşfettiklerine inanıyor. Cairns kıyılarından birkaç saat açıkta bulunan sularda tespit edilen devasa yapı, hem boyutları hem de nadirliğiyle bilim dünyasında heyecan yarattı.

Keşfedilen mercanın maksimum uzunluğu yaklaşık 111 metre, tahmini yüzey alanı ise 3.973 metrekare olarak ölçüldü. Bu büyüklük, yaklaşık yarım futbol sahasına denk geliyor. İlk değerlendirmelere göre söz konusu yapı, nadir görülen Pavona clavus türüne ait olabilir.

“Dalgalanan bir çayır gibi”

Mercanı ilk fark eden kişi, 35 yıldır Büyük Set Resifi’nde dalış yapan Jan Pope oldu. Pope, suyun yüzeyinden baktığında alışılmadık bir desen gördüğünü, suya atladığında ise daha önce hiç karşılaşmadığı bir manzarayla karşılaştığını söyledi.

Keşfi “çok gerçeküstü bir su altı manzarası” olarak tanımlayan Pope, yapının “dalgalanan bir çayır gibi” göründüğünü ifade etti. Pope’un kızı Sophie Kalkowski-Pope da iki hafta sonra bölgeyi inceleyerek keşfi doğruladı. Kalkowski-Pope, böylesine büyük ve önemli bir yapının kendi bölgelerinde bulunmasının şaşırtıcı olduğunu belirtti.

Vatandaş bilimi projesinin ürünü

Keşif, Citizens of the Reef tarafından yürütülen ve halkın katılımına açık bir vatandaş bilimi girişimi olan Great Reef Census kapsamında gerçekleştirildi. Proje, gönüllü dalgıçlar ve denizciler tarafından sağlanan görüntüler aracılığıyla resif genelindeki mercan örtüsünü izlemeyi amaçlıyor.

2020’den bu yana resifin yaklaşık dörtte birinin bu yöntemle incelendiği tahmin ediliyor. Projenin temel hedeflerinden biri, üreme dönemlerinde diğer resiflere larva sağlayabilen ve “dayanıklılık merkezleri” olarak adlandırılan kilit alanları belirlemek. Bu tür büyük ve sağlıklı koloniler, iklim baskısı altındaki ekosistem için hayati önem taşıyabiliyor.

Gerçekten tek bir koloni mi?

Keşfe dahil olmayan ancak değerlendirmede bulunan Queensland Müzesi’nden mercan küratörü Dr. Tom Bridge, Pavona clavus’un nadir ve “bulunması oldukça zor” bir tür olduğunu söyledi. Bununla birlikte, bulunduğu yerlerde son derece büyük koloniler oluşturabildiğini belirtti.

2024 yılında Solomon Adaları sularında aynı türden 1.000 metrekareyi aşan bir koloni keşfedilmişti. Ancak Cairns açıklarındaki yeni keşif, boyut açısından çok daha büyük görünüyor.

Yine de bilim insanları temkinli. Bridge’e göre, yapının gerçekten tek bir orijinal polipten gelişmiş tek bir koloni olup olmadığını doğrulamak için genetik testler yapılması gerekiyor. Alternatif bir senaryoya göre ise yapı, zamanla büyüyerek birleşmiş çok sayıda ayrı koloniden oluşuyor olabilir.

Kalkowski-Pope, genetik analiz için koloninin farklı noktalarından 300’den fazla örnek alınması gerekebileceğini söyledi. Bu da çalışmanın teknik ve lojistik açıdan oldukça zorlu olacağı anlamına geliyor.

Haritalama ve ölçüm süreci

Mercanın boyutunu belirlemek için fotogrametri adı verilen bir teknik kullanıldı. Bu yöntemde, su yüzeyinden ve farklı açılardan çekilen çok sayıda fotoğraf bir araya getirilerek üç boyutlu bir model oluşturuluyor. Elde edilen model üzerinden uzunluk ve alan hesaplamaları yapılıyor.

QUT Robotik Merkezi’nden araştırma mühendisi Serena Mou, haritalama sürecini “etkileşimli” olarak tanımladı ve ilk tahminlerin ötesinde bir büyüklükle karşılaşıldığını ifade etti.

İklim krizi ve dev kolonilerin geleceği

Bilim insanlarına göre bu büyüklükte koloniler artık son derece nadir. Çünkü mercan beyazlaması olaylarının hem şiddeti hem de sıklığı artıyor. Onlarca hatta yüzlerce yıllık bir mercan kolonisi için art arda gelen sıcak su dalgalarına dayanabilmek giderek zorlaşıyor.

Dr. Bridge, Pavona clavus olarak sınıflandırılan türün gelecekteki taksonomik revizyonlarla yeniden sınıflandırılabileceğini de belirtti. Bu da keşfin yalnızca ekolojik değil, bilimsel sınıflandırma açısından da önem taşıdığını gösteriyor.

Dünya genelindeki dev mercan kolonilerini takip eden Map the Giants adlı bir başka vatandaş bilimi girişimi de bu keşfi yakından izliyor. Büyük Set Resifi’ndeki bu dev yapı, hem küresel ölçekte mercan sağlığına dair umut verici bir işaret hem de iklim değişikliği çağında dayanıklılığın nadir bir örneği olarak değerlendiriliyor.