BM raporuna göre nehirlerdeki devasa balık göçleri hızla çöküyor

Birleşmiş Milletler Göçmen Türlerin Korunması Sözleşmesi’nin (CMS) yayımladığı rapora göre, dünya genelindeki tatlı su balığı popülasyonları 1970’ten bu yana yaklaşık yüzde 81 oranında azaldı.

Nevada Üniversitesi’nden Dr. Zeb Hogan öncülüğünde hazırlanan analiz, nehirlerdeki devasa balık göçlerinin hızla çöktüğünü ortaya koydu.

Dünyanın en büyük hayvan göçleri tehdit altında

Dr. Zeb Hogan, “Bir nehre baktığınızda suyun altında neler olup bittiğini hayal etmek çok zor; ancak milyarlarca balık bu destansı göçleri gerçekleştiriyor, bunlar Dünya üzerindeki en büyük hayvan göçlerinden bazıları” dedi.

Tatlı su balığı türleri arasında en uzun göç, And Dağları’nın eteklerinde yumurtlamadan Amazon haliçinde beslenmeye kadar 11.000 kilometre yol kat eden dorado yayın balığına ait. Hogan, gümüş-altın renkli balıkların yaklaşık 2 metre uzunluğa ulaştığını belirtti.

Kirlilik, barajlar ve aşırı avlanma temel tehditler

Tatlı su türleri, kirliliğin nehirlere ve göllere karışması, barajların hayati su yollarını engellemesi ve aşırı avlanmanın popülasyonları yok etmesi nedeniyle insan kaynaklı zararlara karşı özellikle savunmasız. İklim krizi ise su sıcaklıklarını yükselterek bu zararı daha da artırıyor.

CMS İcra Sekreteri Amy Fraenkel, “Hayvan göçü doğanın büyük harikalarından biridir. Birden fazla ulusal sınırı ve hatta kıtayı aşabilen yolculukları, zamanlama ve dayanıklılık açısından olağanüstü başarılardır. Ancak bu türler, yaşam döngülerinin her aşamasında artan baskılarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu türlerin hayatta kalması ve gelişmesi için uluslararası işbirliği şarttır” dedi.

Yüz milyonlarca insanın geçim kaynağı risk altında

Göçmen tatlı su balıkları, dünyanın en büyük iç su balıkçılığının temelini oluşturmakta ve yüz milyonlarca insanın geçimini sağlamaktadır. Kamboçya’daki Mekong nehir sisteminin bir parçası olan devasa Tonlé Sap gölü, 100’den fazla göçmen türe ev sahipliği yapıyor.

325 türden yalnızca 24’ü koruma altında

15.000’den fazla tatlı su balığı türü hakkındaki verileri değerlendiren rapor, sınırları aşan ve koruma altına alınma kriterlerini karşılayabilecek 325 tür tespit etti. Bugüne kadar sadece 24 tür koruma altına alındı; bunların çoğu uzun zamandır havyar üretimi için avlanan mersin balığı türleri.

WWF-ABD’den Michele Thieme, “Nehirler sınır tanımaz, onlara bağımlı balıklar da öyle. Su yollarımızın altında gelişen kriz, çoğu insanın fark ettiğinden çok daha ciddi ve zamanımız tükeniyor. Nehirler, sınır ötesi koordinasyon ve havza genelinde çözümlere yatırım yapılarak, birbirine bağlı sistemler olarak yönetilmelidir; aksi takdirde bu göçler sonsuza dek kaybolabilir” dedi.

Brezilya’da kritik zirve

CMS’ye üye 132 ülke bu hafta Brezilya’da bir araya geliyor. Göçmen balıkları korumak için uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi gündemin üst sıralarında yer alıyor. Alınacak önlemler arasında nehirlerdeki engellerin kaldırılması veya önlenmesi, su akışının sağlanması, kirlilikle mücadele ve balık avlarının koordinasyonu bulunuyor.

Amazon’da umut verici gelişmeler

Brezilya ve diğer ülkeler, göçmen yayın balıkları için on yıllık bir eylem planı önerdi. Hogan, “Amazon’da gördüğümüz gelişmeler çok umut verici. Nehirlerin serbest akışını ve sağlıklı kalmasını sağlamak inanılmaz derecede önemli” dedi.

Mekong havzasında kritik durum

Mekong Nehri havzası özellikle büyük göçmen tatlı su balıklarının tamamının nesli tükenme riski altında olması nedeniyle sıkıntılı durumda. Ancak Mekong’un kilit ülkelerinden hiçbiri – Tayland, Kamboçya, Laos ve Vietnam – henüz CMS anlaşmasının üyesi değil.

Raporda öncelikli olarak belirlenen diğer nehir havzaları Tuna, Nil ve Ganj-Brahmaputra nehir havzaları.

Çin kürek balığı yok oldu

Yangtze Nehri’nden Çin kürek balığı gibi bazı göçmen balık türleri zaten yok oldu. Hogan, “Bu, nesli tükenen ilk büyük, sembolik göçmen türdü” dedi ve yok oluşunun 1981’de Gezhouba hidroelektrik barajının inşasına bağlandığını belirtti.