Kutup girdabı ABD’yi vurdu: 1895’ten beri görülmeyen rekor soğuklar ve donma tehlikesi

ABD’nin orta ve doğu kesimleri, resmi kış başlangıcına iki haftadan fazla bir süre kala, Kutup Girdabı (Polar Vortex) olarak bilinen Arktik hava akımının etkisi altına girdi. Dondurucu soğuklar, Iowa ve Michigan’dan New York’a kadar uzanan geniş bir coğrafyada rekor düşük sıcaklıklara neden oldu. ABD Hava Tahmin Merkezi’nden meteorolog Marc Chenard’a göre, bu yoğun ve kapsamlı soğuk hava dalgası, sıcaklıkları mevsim normallerinin 20 derece altına düşürerek yeni rekorlar kırdı.

Peki, Kutup Girdabı’ndaki bir dalgalanma, Arktik havasını neden Kanada üzerinden ABD’nin kuzeydoğusuna kadar bu denli güçlü bir şekilde çekebiliyor? Yılın bu döneminde görülen rekor soğuklar, iklim değişikliği ile nasıl ilişkilendirilebilir? Donan sisin yol açtığı ve “kara buz” olarak bilinen tehlikeli yol koşullarına karşı ABD’nin kuzey ve orta eyaletleri hangi ek risklerle karşı karşıya?

Rekorlar alt üst oldu: Kuzeyden güneye dondurucu soğuk

Dondurucu hava, Perşembe günü başlayarak kuzey ovalarından Büyük Göller bölgesi, Ohio Vadisi ve oradan da Orta Atlantik ve New England’a kadar yayıldı. Chenard’a göre bu soğuk hava dalgasının önümüzdeki bir iki hafta boyunca dalgalar halinde devam etmesi bekleniyor.

Kırılan Sıcaklık Rekorlarından Bazıları:

• Spencer, Iowa: Sıcaklıkların 1895’ten beri takip edildiği Iowa’da, Spencer kasabası sıfırın altında 19 derece ile tüm zamanların en düşük sıcaklığını kaydetti. Bu, 2005’teki önceki rekordan tam 10 derece daha soğuk bir seviyedir.
• Detroit, Michigan: Cuma sabahı sıfırın üstünde 5 derece ile mevcut rekoru 1 derece geride bıraktı.
• New York City: John F Kennedy ve LaGuardia havalimanları 20 derece ile önceki rekorlarını kırdı veya egale etti.
• New York’un Kuzeyi: Sıcaklık eksi 22 dereceye düştü ve bu, eksi 20 derecelik önceki rekoru aştı.

Bu rekor düşük sıcaklıklar, kışın resmi başlangıcından haftalar önce görülmesi nedeniyle, sezonun en yoğun soğuk dalgası olarak kaydedildi.

Kutup girdabının dalgalanması ve tehlikeli yol koşulları

Dondurucu hava durumunun ana kaynağı, Kutup Girdabı olarak da bilinen kutup havasının saat yönündeki dolaşımındaki dalgalanmadır. Kutup girdabı normalde Arktik bölgesinde kalır, ancak zayıflaması veya dalgalanması halinde, Arktik’teki buzlu havayı güney enlemlerine doğru itebilir.

Donan Sis ve Kara Buz Riski: Indiana ve Oklahoma gibi bölgelerde yerel hava durumu tahminleri, donan sis olasılığını öngörüyor. Donan sis, havada asılı kalan ve yüzeylerde donabilen aşırı soğumuş su damlacıkları içerir. Bu durum, yollarda “kara buz” olarak bilinen son derece tehlikeli, görünmez buz tabakalarının oluşmasına neden olabilir.

Ulusal Hava Durumu Servisi, Cumartesi gününe kadar Orta Atlantik, Ortabatı ve Kayalık Dağları’nın bazı bölgelerinde mevsim dışı soğukların yanı sıra kar yağışı beklendiğini de bildirdi.

İklim anormallikleri

Kutup Girdabı’nın ABD’nin orta ve doğu kesimlerini vurması, küresel iklim sistemindeki anormalliklerin etkisini göstermektedir. Türkiye doğrudan Kutup Girdabı’nın etkisine girmese de, bu tür sistemlerin dalgalanması ve güney enlemlerine inmesi, kuzey yarımkürenin jet akımındaki istikrarsızlığı yansıtır.

Uzmanlar şu noktaya dikkat çekiyor: Sibirya ve Balkanlar üzerinden gelen soğuk hava kütlelerinin Türkiye’yi etkilemesi, ABD’deki Kutup Girdabı olayıyla benzer bir dinamik olan jet akımının zayıflaması ve dalgalanmasıyla ilişkilendirilebilir. Türkiye’de de geçmişte görülen ani ve şiddetli kar yağışları veya aşırı soğuk hava dalgaları, bu küresel iklim anormalliklerinin dolaylı sonuçlarıdır. Bu olay, Türkiye’nin de iklim sistemindeki bu tür büyük dalgalanmalara karşı enerji ve ulaşım altyapısını dirençli hale getirmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatmaktadır.

Erken kış darbesi

ABD’nin büyük bir bölümünü vuran bu rekor soğuk hava dalgası, resmi kış gelmeden önce kışın tüm şiddetini göstermiş oldu. Iowa’da 1895’ten beri kırılan rekorlar ve New York’un sıfırın altındaki derecelere inmesi, bu soğuk dalgasının sıradan bir kış başlangıcı olmadığını kanıtlamaktadır. Kutup Girdabı’ndaki bu tür dramatik dalgalanmaların sıklığının artması, iklim değişikliğiyle bağlantılı jet akımı düzensizliklerini işaret ediyor. Halkın, sadece kar yağışına değil, aynı zamanda kara buz gibi gizli tehlikelere karşı da uyanık olması ve yetkililerin enerji tedarik güvenliği ile ulaşım planlamasını bu değişken koşullara göre yapması hayati önem taşımaktadır.

Kaynak: ABD Hava Tahmin Merkezi (National Weather Service), Meteorolog Marc Chenard.