Amazonlar 10 milyon yıl sonra ilk kez ‘hipertropikal’ duruma giriyor

Bilim insanları, artan sıcaklıklar ve şiddetlenen kuraklık nedeniyle Amazon yağmur ormanlarında yeni ve tehlikeli bir iklim rejiminin ortaya çıktığını açıkladı.

Araştırmacılara göre bölge, tropikal ekosistemlerin dayanabileceği sınırların ötesine geçerek “hipertropikal” olarak tanımlanan bir duruma doğru ilerliyor. Bu tür koşulların, Dünya’da en son yaklaşık 10 milyon yıl önce görüldüğü belirtiliyor.

Yeni bir çalışmaya göre, Amazonlar’da halen nadir görülen uzun süreli kuraklıklar, yüzyılın sonuna gelindiğinde yılda 150 güne kadar çıkabilir. Bunun sonuçları ise yıkıcı olacak. Araştırmacılar, 30 yıllık orman demografisi verilerini analiz ederek, bu tür bir kuraklık yaşandığında ağaç ölümlerinin yüzde 55 arttığını ortaya koydu.

Çalışmanın başyazarı Jeff Chambers, IFL Science’a yaptığı açıklamada, “Bu sıcak kuraklıklar yaşandığında, artık bildiğimiz tropikal orman ikliminin sınırlarının ötesine geçilmiş oluyor. Bu nedenle buna hipertropikal orman diyoruz,” dedi.

Chambers, hipertropikal biyomların Dünya’da 10 ila 40 milyon yıl önce, gezegenin bugünkünden çok daha sıcak olduğu dönemlerde var olduğunu hatırlattı.

Araştırmacılar, bu senaryonun kaçınılmaz olmadığını da vurguluyor. Chambers’a göre sera gazı salımlarının kontrol altına alınması halinde bu aşırı koşullar önlenebilir.

“Bu hipertropikal iklimi ne ölçüde yaratacağımız bize bağlı. Eğer sera gazlarını sınırsız şekilde salmaya devam edersek, bu koşulları çok daha erken oluşturacağız.”

Ekip, sıcak kuraklıkların ağaçları nasıl kitlesel ölüme sürüklediğini anlamak için 2015 ve 2023’teki güçlü El Niño dönemlerinde Amazon’daki iki farklı bölgede gözlemler yaptı.

Toprak nemi kapasitesinin yaklaşık üçte birinin altına düştüğünde, ağaçların su kaybını önlemek için yaprak gözeneklerini kapattığı ve bunun sonucunda terlemenin hızla azaldığı belirlendi. Bu durum, fotosentez için gerekli karbondioksitin alınamamasına ve “karbon açlığına” yol açıyor. Süreç sonunda ise ağaçların damar sisteminde hava kabarcıkları oluşuyor ve bu hidrolik çöküş ölüme neden oluyor.

Araştırmaya göre, Amazonlar’daki kitlesel ağaç ölümleri ve hayatta kalan ağaçların karbon tutma kapasitesindeki azalma, küresel iklim üzerinde de ciddi etkiler yaratabilir.

Beş farklı iklim modelini inceleyen bilim insanları, hipertropikal koşulların önümüzdeki 20-40 yıl içinde Amazonlar’da kurak mevsimde yaygınlaşabileceğini, 2100’e gelindiğinde ise yıl boyunca görülme ihtimali bulunduğunu belirtiyor.