Pasifik’te “Godzilla” alarmı: Süper El Niño küresel ekonomiyi ve gıda arzını tehdit ediyor

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) tahmincileri, ekvator yakınlarındaki Pasifik Okyanusu yüzey sularında normalin çok üzerindeki sıcaklık artışıyla karakterize edilen El Niño iklim fenomeninin resmen başladığını duyurdu. Bilim dünyasında şimdiden “Süper El Niño” veya “Godzilla” takma adlarıyla anılan bu devasa atmosferik hareketin, sonbahar ve kış aylarında tarihi seviyelere ulaşarak yüzyılın en güçlü doğa olaylarından biri olacağı tahmin ediliyor.

BM Genel Sekreteri António Guterres’in “acil bir iklim uyarısı” olarak nitelendirdiği bu döngü, okyanus yüzeyine muazzam bir ısı pompalayarak küresel jet akıntılarını büküyor ve dünya genelinde hava durumunu radikal bir biçimde değiştiriyor.

Jet akıntıları değişiyor: Küresel hava haritasında yeni dengeler

Süper El Niño, Pasifik’teki devasa ısı enerjisini atmosfere salarak küresel rüzgar koridorlarının yönünü değiştirir. Bu durum, dünyanın farklı bölgelerinde eş zamanlı olarak uç hava olaylarının (fırtına, sel, kuraklık) yer değiştirmesine neden olur.

Bilim insanlarının modellemelerine göre bölgesel olarak beklenen temel etkiler şunlardır:

• Kuzeydoğu Afrika (Hava Savrulması): Columbia Üniversitesi’nden El Niño uzmanı Muhammed Azhar Ehsan, bölgenin tehlikeli bir “hava savrulması” (weather whiplash) yaşayacağını, yani ekstrem ve öldürücü bir kuraklıktan bir anda ölümcül derecede yoğun sağanak yağışlara geçiş yapacağını öngörüyor.
• Güney Amerika ve Kaliforniya: Fenomenin ilk keşfedildiği yer olan Güney Amerika’nın batı kıyıları ile ABD’nin Kaliforniya eyaleti, aşırı sıcak bir yazın ardından sel baskınlarına yol açacak şiddetli kış yağmurlarıyla yüzleşecek.
• Avustralya ve Hindistan: Hindistan daha yoğun sıcak hava dalgalarıyla kavrulurken, Avustralya ciddi kuraklıklar, geniş çaplı orman yangınları ve aşırı sıcakların doğrudan hedefi olacak.
• Orta Doğu İçin Umut: İklim bilimciler, kronik kuraklıkla mücadele eden Orta Doğu coğrafyasının El Niño’nun getireceği ekstra yağış döngüsünden olumlu anlamda fayda sağlayabileceğini belirtiyor.

Gıda arzında “şok” ve ekonomik büyümede yavaşlama riski

Süper El Niño sadece bir meteoroloji hikayesi değil; aynı zamanda küresel tarım ve makroekonomi için de devasa bir risk unsuru. NOAA uzmanları, bu döngünün ABD’deki bazı tahıl ve soya fasulyesi üreticilerine (özellikle 18 büyük üretim eyaletinde) elverişli hava koşulları sunabileceğini belirtse de küresel gıda haritası genel olarak kırmızı alarm veriyor.

Küresel tarımda risk altındaki ürünler:

• Mısır ve Pirinç: Kuraklığa karşı son derece hassas olan bu iki temel gıda maddesinin üretimi; Güney Afrika, Hindistan, Endonezya, Vietnam ve Brezilya‘da ciddi sekteye uğrayabilir. Bu durum, küresel gıda fiyatlarında ani şokları ve tedarik krizlerini tetikleyebilir.
• Hayvancılık: Süt ve sığır yetiştiriciliği sektörü, aşırı sıcaklar nedeniyle yem fiyatlarının artması ve hayvan refahının düşmesiyle daha karmaşık bir krizle karşı karşıya.

Ekonomik büyüme yavaşlayabilir:

Stanford Üniversitesi’nden iklim ekonomisti Marshall Burke, geçmiş verilerin net bir gerçeği ortaya koyduğunu söylüyor: Sıcaklıklar mevsim normallerinin çok üzerine çıktığında, iş gücü verimliliği ve tarımsal çıktılar azaldığı için ABD ve dünya ekonomileri daha yavaş büyüyor.

Erken zirve ve 2027 tahmini: Rekorlar yolda

Normal şartlarda El Niño yaz aylarında oluşup sonbahar sonu veya kış başında zirveye ulaşır, ertesi baharda ise etkisini kaybeder. Ancak bu yıl durum farklı seyrediyor. Güçlü erken işaretleri inceleyen uzmanlar, bu El Niño’nun zirve noktasının beklenenden 1 veya 2 ay daha erken yaşanacağını tahmin ediyor. Princeton Üniversitesi’nden Gabriel Vecchi ise bu büyüklükteki tarihi El Niño olaylarının atmosferde daha uzun süre kalıcı olma eğiliminde olduğunu hatırlatıyor.

Kömür, petrol ve doğal gaz yakılmasıyla tetiklenen insan kaynaklı küresel ısınma, bu tür okyanus olaylarının şiddetini her geçen on yılda daha da artırıyor. Bilim insanları, bu Süper El Niño’nun okyanuslardan atmosfere salacağı devasa gecikmeli ısı enerjisi nedeniyle, 2027 yılının modern tarihin kayıtlara geçen en sıcak yılı olacağını öngörüyor. Uzmanların ortak çağrısı ise net: “Korkmak yerine, küresel ölçekte acilen hazırlıklı olmalıyız.”