Küresel iklim krizinin tetiklediği rekor sıcak hava dalgalarının ardından, Güney Avrupa adeta bir “barut fıçısına” dönüştü.
Portekiz, İspanya, Fransa, Yunanistan ve Balkanlar’da eş zamanlı olarak patlak veren devasa orman yangınları şu ana kadar 20.000 hektardan (yaklaşık 49.500 dönüm) fazla yeşil alanı küle çevirdi. Şiddetli rüzgarların körüklediği alevler nedeniyle binlerce insan evlerini terk etmek zorunda kalırken, yangın bölgelerinden yükselen zehirli dumanlar büyük metropolleri tehdit ediyor.
Bu gelişme neden önemli? Henüz temmuz ayının başında olmamıza rağmen Avrupa genelinde geçen yılın aynı dönemine göre iki kat daha fazla alanın yanmış olması, kıtanın önümüzdeki aylarda çok daha yıkıcı bir ekolojik felaket zinciriyle karşı karşıya kalabileceğini gösteriyor.
Alevlerin ulaştığı ekstrem boyutlar, dünyanın en prestijli spor organizasyonlarından biri olan Fransa Bisiklet Turu’nda (Tour de France) seyircilerin etap alanlarına girişinin yasaklanmasına kadar varan olağanüstü güvenlik önlemlerini beraberinde getirdi.
Pireneler’de kontrolden çıkan alevler: Evlerin 300 metre yakınına geldi
Fransa’nın İspanya sınırına yakın Pireneler bölgesinin uzak eteklerinde başlayan yangın, sadece bir gün içinde neredeyse üç katına çıkarak tam anlamıyla kontrolden çıktı. 700 itfaiyecinin havadan ve karadan müdahale ettiği yangında 5.000 hektardan fazla alan küle dönerken, 10.000’den fazla kişi güvenlik gerekçesiyle acilen tahliye edildi.
Tavsiye Edilen Haberler
Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, pazartesi günü yaptığı acil durum açıklamasında hava koşullarının sabah saatleri itibarıyla yeniden kötüleştiğini ve şu anda ülkenin beş farklı bölgesinde aktif büyük yangınlarla mücadele edildiğini duyurdu.
Bölgedeki Trévillach köyü sakinlerinden Patrice, uluslararası haber ajansı AFP’ye verdiği demeçte, “Alevler evlerimizin 300 metre yakınına kadar geldi. Yangının bu kadar büyük bir hızla yayılması hepimizi şoka ve paniğe sevk etti” sözleriyle dehşeti özetledi.
Pyrénées-Orientales bölgesi İtfaiye Şefi Eric Belgioino ise iklim krizinin kapıda değil, artık hayatımızın tam merkezinde olduğunu vurgulayarak, “Daha temmuz ayının başındayız ve bizi çok uzun, çok zorlu bir yangın sezonu bekliyor” uyarısında bulundu. Y
angının yarattığı yüksek risk nedeniyle, Bölge Valisi Pierre Regnault de la Mothe, Fransa Turu’nun Pireneler’den geçen üçüncü etabında seyircilerin güzergaha ve varış alanına yaklaşmasını tamamen yasakladı; etap sadece bisikletçilerin ve yarış araçlarının geçişine açık tutuldu.
Akdeniz çanağı barut fıçısı: Sınırın iki yakası da yanıyor
Yangın felaketi sınır tanımadan tüm Akdeniz ve Güney Avrupa ülkelerinde yıkım yaratmaya devam ediyor:
- İspanya: Fransa sınırının hemen diğer tarafında, Katalonya’da yer alan Les Gavarres koruma altındaki doğa alanında 2.200 hektar alan yandı. Katalan itfaiye ekipleri, alevlerin 40 kilometrelik bir çevreye yayıldığını bildirdi. Ülkenin doğusundaki Castellón eyaletinde ise Sierra de Espadán Ulusal Parkı’na sıçrayan alevler nedeniyle 500’den fazla kişi evlerinden tahliye edildi.
- Portekiz: Ülkenin orta kesimindeki Vouzela bölgesinde perşembe günü başlayan ve pazara kadar 13.000 hektarlık alanı yutan devasa yangını kontrol altına almak için 1.200’den fazla itfaiyeci, 400 araç ve 15 uçakla seferber oldu. İspanya ve İtalya’nın da havadan destek verdiği müdahale sonrası yangının %80’i kontrol altına alınabildi. Portekiz İçişleri Bakanı Luís Neves, ülkedeki mevcut bitki örtüsü ve kuraklık durumunu “barut fıçısı” olarak nitelendirdi.
- Yunanistan: Selanik’in kuzeyinde ormanlık alanda başlayan yangınlar sanayi bölgesine sıçrayarak iki büyük fabrikayı küle çevirdi. Geri dönüşüm tesisinden yükselen yoğun zehirli dumanlar nedeniyle üç mahalle için tahliye alarmı verilirken, halka kapı ve pencerelerini sıkıca kapatarak evlerinden çıkmamaları çağrısı yapıldı. Başkent Atina’nın batısındaki Mandra bölgesinde bulunan çam ormanlarında çıkan bir diğer büyük yangına ise 210 itfaiyeci ve 29 hava aracıyla müdahale ediliyor.
- Balkanlar: Adriyatik kıyısındaki Hırvatistan’ın dünyaca ünlü turistik Hvar adasında ve Arnavutluk’un Tale bölgesinde çıkan büyük yangınlar yüzlerce hektarlık orman, makilik ve üzüm bağını yok etti.
İklim krizi modellemesi ve Türkiye için kırmızı alarm
Uluslararası iklim bilimcilerden oluşan Dünya Hava Durumu İlişkilendirme (World Weather Attribution) grubu, mayıs ve haziran aylarında Avrupa’yı kavuran erken ve rekor kıran sıcak hava dalgalarını inceledikleri raporda; insan eliyle yaratılan iklim krizi olmasaydı bu ekstrem sıcaklıkların yaşanmasının “neredeyse imkansız” olacağını bilimsel olarak ortaya koymuştu.
Meteoroloji uzmanları, bu hafta içinde Güney Avrupa genelinde termometrelerin yerel olarak yeniden 40°C ve üzerine tırmanacağını tahmin ediyor. Bu durum, hali hazırda kurumuş olan toprak ve bitki örtüsünün en ufak bir kıvılcımla yeni birer felakete dönüşmesi riskini artırıyor.
Güney Avrupa’yı esir alan bu kabus senaryosu, aynı iklim kuşağında ve benzer topografik özelliklere sahip olan Türkiye için çok ciddi bir erken uyarı ve kırmızı alarm niteliğindedir.
Özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarımızda, turizm sezonunun en yoğun olduğu bu dönemde benzer “barut fıçısı” koşulları mevcuttur. Avrupa’daki trajediden çıkarılması gereken stratejik dersler ve Türkiye genelinde alınması gereken acil önlemler şunlardır:
- Turistik ve Korunan Alanlara Giriş Kısıtlaması: İspanya’daki ulusal parkların veya Fransa’daki spor rotalarının yangın riski altında hızla kapatılması gibi, Türkiye’de de yüksek riskli günlerde ormanlık alanlara, milli parklara girişler ve buralardaki insan aktiviteleri sıkı denetimlerle kısıtlanmalıdır.
- Kentsel ve Endüstriyel Yangın Entegrasyonu: Yunanistan Selanik örneğinde görüldüğü üzere, orman yangınlarının sanayi bölgelerine sıçrama riski çok yüksektir. Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ile orman sınırları arasında “yangın emniyet şeritleri” oluşturulmalı ve tesislerin kimyasal/toksik duman salınımına karşı acil kapanma protokolleri güncellenmelidir.
- Erken Uyarı ve Dinamik Risk Haritaları: Hava sıcaklığı, nem oranı ve rüzgar hızına göre her 24 saatte bir yenilenen dinamik yangın risk haritaları oluşturulmalı, kritik eşik aşıldığında yerel halk SMS ve dijital uyarı sistemleriyle anında bilgilendirilerek teyakkuza geçirilmelidir.
