Yeni bir harita, Antarktika’nın buzlarının altındaki manzarayı eşi benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla ortaya çıkardı; bilim insanları bunun donmuş beyaz kıta hakkındaki anlayışımızı büyük ölçüde geliştirebileceğini söylüyor.
Araştırmacılar, uydu verilerini ve Antarktika buzullarının hareketine dair fiziği kullanarak kıtanın buz altında nasıl görünebileceğini ortaya çıkardılar.
Daha önce keşfedilmemiş binlerce tepe ve sırtın varlığına dair kanıtlar buldular ve Antarktika’nın gizli dağ sıralarının bazılarının haritalarının her zamankinden daha net olduğunu söylüyorlar.
Haritalar belirsizliklere tabi olsa da, araştırmacılar yeni ayrıntıların Antarktika’nın iklim değişikliğine nasıl tepki vereceğine ve bunun deniz seviyesinin yükselmesi için ne anlama geldiğine ışık tutabileceğine inanıyor.
Tavsiye Edilen Haberler
“Grenli görüntüden yüksek çözünürlüğe geçtik”
Grenoble-Alpes Üniversitesi’nde araştırmacı olan ve çalışmanın baş yazarı Dr. Helen Ockenden, BBC News’e verdiği demeçte, “Bu, eskiden grenli pikselli film kameralarınız vardı, şimdi ise gerçekte neler olup bittiğinin düzgün bir şekilde yakınlaştırılmış dijital görüntüsüne sahipsiniz gibi” dedi.
Uydular sayesinde bilim insanları Antarktika’nın buzlu yüzeyi hakkında iyi bir anlayışa sahipler, ancak altında ne olduğu daha çok bir gizem olarak kaldı.
Aslında, Güneş Sistemimizdeki bazı gezegenlerin yüzeyi hakkında, Antarktika’nın “karın bölgesi” olarak adlandırılan buz tabakasının altındaki topografyadan çok daha fazla bilgiye sahibiz.
Ancak araştırmacılar, bu yeraltı bölgesinin şimdiye kadar yapılmış en eksiksiz ve ayrıntılı haritasına sahip olduklarına inanıyorlar.
“Antarktika’nın tüm yatağını bir anda görmek inanılmaz”
Edinburgh Üniversitesi’nde buzulbilimci olan ve çalışmanın ortak yazarlarından Prof. Robert Bingham, “Böyle bir şeye bakmak ve Antarktika’nın tüm yatağını bir anda görmek beni çok heyecanlandırıyor,” dedi. “Bence bu inanılmaz.”
Yerden veya havadan yapılan geleneksel ölçümlerde, yer yer 4,8 kilometreye kadar kalınlığa ulaşabilen buzun altını “görmek” için radar kullanıldı; bu ölçümler genellikle tek tek ölçüm hatları boyunca gerçekleştirildi.
Ancak bu hatlar birbirlerinden onlarca kilometre uzakta olabiliyor ve bu da bilim insanlarının aradaki boşlukları tahminlerle doldurmasını gerektiriyor.
Bingham, “İskoçya Yaylaları’nın veya Avrupa Alpleri’nin buzla kaplı olduğunu ve şekillerini anlamanın tek yolunun birkaç kilometre arayla yapılan uçuşlar olduğunu hayal edin. Orada olduğunu bildiğimiz keskin dağları ve vadileri asla göremezdiniz,” dedi.
Buzun hareketi yer şekillerini ele veriyor
Bu nedenle araştırmacılar, uydulardan elde edilen buz yüzeyi verilerini, buzun fiziksel hareketine dair bilgilerle birleştirerek yeni bir yaklaşım kullandı ve bunları önceki ölçümlerle karşılaştırdı.
Ockenden, “Bu biraz nehirde kano yaparken suyun altında kayalar olması gibi; bazen su yüzeyindeki girdaplar, altındaki kayalar hakkında ipucu verir,” diye açıkladı.
“Buzun akışı sudan çok farklı olsa da, buz bir sırt veya tepe üzerinden akarken bu durum hem yüzey topografyasında hem de hızda kendini gösteriyor.”
Bu yöntem sayesinde, Antarktika’nın bilinen büyük dağ sıralarına ek olarak, daha önce haritalanmamış on binlerce tepe, sırt ve buz altı yapısı tespit edildi.
Buzun altında gizlenen dev kanal
Dikkat çeken keşiflerden biri, Maud Buzaltı Havzası olarak bilinen bölgede oyulmuş derin bir kanal oldu.
Bu kanalın ortalama 50 metre derinliğinde, 6 kilometre genişliğinde ve yaklaşık 400 kilometre uzunluğunda olduğu belirtiliyor. Bu mesafe, Londra ile Newcastle arasındaki kuş uçuşu uzaklığa denk geliyor.
Harita nihai değil ama kritik bir adım
Araştırmacılar, yeni haritanın buzun nasıl aktığına dair varsayımlara dayandığını ve bu nedenle belirsizlikler içerdiğini kabul ediyor. Buzun altında bulunan kaya ve tortular hakkında hâlâ keşfedilecek çok şey var.
Buna rağmen, yer, hava ve uzaydan yapılacak yeni çalışmalarla birlikte bu haritanın önemli bir ilerleme sunduğu görüşü ağır basıyor.
Cambridge’deki İngiliz Antarktika Araştırma Kurumu’ndan Dr. Peter Fretwell, “Bu gerçekten çok kullanışlı bir ürün. Ölçümler arasındaki boşlukları doldurmamıza yardımcı oluyor,” dedi.
Deniz seviyesinin geleceği için neden önemli?
Bilim insanlarına göre, buz altındaki sırtlar, dağlar ve kanalların daha iyi anlaşılması, Antarktika buzullarının gelecekte nasıl hareket edeceğini modellemek açısından kritik.
Bu yer şekilleri, buzun ne kadar hızlı akacağını ve ısınan bir iklimde ne kadar hızlı geri çekileceğini doğrudan etkiliyor.
Bu da önemli çünkü Antarktika’daki erime hızının, küresel deniz seviyesinin geleceği açısından iklim biliminin en büyük belirsizliklerinden biri olduğu kabul ediliyor.
Fretwell, “[Bu çalışma] Antarktika’daki buzun küresel deniz seviyesinin yükselmesine ne kadar hızlı katkıda bulunabileceğine dair daha net bir tablo sunuyor,” diye ekledi.
