Yapılan analizlere göre, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana beş büyük petrol şirketi yaklaşık 500 milyar dolar kâr elde etti. Savaşın beşinci yılına girilirken Avrupa genelinde haneler hâlâ yüksek enerji faturalarıyla mücadele ediyor.
Kaynak: Global Witness’ın Shell, BP, Chevron, ExxonMobil ve TotalEnergies incelemesi
Rakamlar, savunuculuk kuruluşu Global Witness’ın Shell, BP, Chevron, ExxonMobil ve TotalEnergies’in Şubat 2022–Ocak 2026 dönemi kazanç raporlarına dayanan analizinden geliyor. Kuruluşun hesaplamasına göre, söz konusu beşli dört yıllık dönemde toplam 467 milyar dolar (346 milyar sterlin) kâr yazdı. Özellikle işgalin hemen ardından tetiklenen küresel enerji krizi sırasında petrol ve doğalgaz fiyatlarının sıçraması, kârları belirgin şekilde artırdı.
Karşılaştırmalar: Ukrayna’nın yeniden inşa faturası ve AB’nin temiz enerji bütçesi
Uluslararası değerlendirmelere atıf yapan analiz, toplam kârın Ukrayna’nın yeniden inşası için tahmini 524 milyar dolar (388 milyar sterlin) tutarındaki maliyete yaklaştığına dikkat çekiyor. Aynı dönemde bu beş şirketin hissedarlarına yaptığı temettü ve hisse geri alım ödemeleri toplam 444 milyar dolara (329 milyar sterlin) ulaştı. Bu tutar, AB’nin 2025 için planlanan toplam temiz enerji harcaması olan 391 milyar doları (289 milyar sterlin) aşıyor.
Hissedar ödemeleri, düşük karbon yatırımlarını solladı
Analiz, BP ve Shell’in 2050 net sıfır hedefleri olmasına rağmen 2022–2025 arasında düşük karbon ve yenilenebilir yatırımlarına kıyasla hissedarlara ortalama 10 kat daha fazla ödeme yaptığını ortaya koydu. Bu durum, sektörün küresel iklim taahhütleri karşısında sermayesini hâlâ ağırlıkla fosil yakıtlara yönlendirdiği eleştirilerini güçlendiriyor.
Tavsiye Edilen Haberler
Global Witness: “Neredeyse yarım trilyon dolarlık servet, ağır faturalar ve amansız saldırılar gölgesinde birikti”
Global Witness haber araştırmaları başkanı Patrick Galey, “Rusya’nın savaşı başladığından beri petrol devleri muazzam bir servet biriktirdi ve Avrupa genelinde haneler ağır faturalarla karşı karşıya kalırken ve Ukraynalılar amansız saldırılara maruz kalırken neredeyse yarım trilyon dolar kâr elde etti” dedi. Galey, “Daha da kötüsü, petrol devleri kazançlarını varlıklı hissedarlara büyük ödemeler yapmak ve iklimi daha da tahrip eden petrol ve doğalgaz üretimine harcamak için kullandılar” ifadelerini kullandı.
Enerji krizi mirası: Fiyatlar düştü ama faturalar hâlâ yüksek
2022’nin ilk aylarında Avrupa’da toptan doğalgaz fiyatları rekor seviyelere çıkmış, hane enerji faturaları sert yükselmişti. Birçok ülkede hükümetler destek programları devreye sokmuş ve enerji üreticilerine ek vergiler uygulamıştı. Fiyatlar zirveden gerilese de Birleşik Krallık’ta hane enerji maliyetleri savaş öncesi seviyelerin üzerinde kalmaya devam ediyor.
Politika çağrısı: “Fosil kârları adil vergilendirin, geliri yeniden inşa ve iklim için kullanın”
Global Witness, kârların büyüklüğünün petrol sektörünün temiz enerjiye yatırım hızını artırmak yerine fosil yakıtlara bağımlılığını sürdürdüğünü gösterdiğini savunuyor. Galey, “Hükümetler, kirli fosil yakıt şirketlerini adil ve dürüst biçimde vergilendirmeli; elde edilen gelir Ukrayna’nın yeniden inşasına, iklim eylemlerinin finansmanına ve enerji yoksulluğuna düşen hanelerin desteklenmesine yönlendirilmeli” dedi.
Fosil planları sürüyor: Venezuela sahalarına yeniden ilgi
Analiz, sermayenin yenilenebilire kayması yerine birçok şirketin petrol ve doğalgaz üretimini sürdürme ya da genişletme planlarına işaret ediyor. ABD’nin bazı yaptırımları hafifletmesinin ardından Chevron, BP ve Shell’in Venezuela’daki petrol projelerine yeniden ilgi gösterdiği not edildi.
Şirketlerden yanıt beklentisi
Independent, bulgularla ilgili yorum almak üzere BP, Shell, Chevron, ExxonMobil ve TotalEnergies ile temasa geçti. Şirketlerin, kâr dağıtımı ve düşük karbon yatırımları konusundaki pozisyonları merak ediliyor.
Arka plan: Savaş öncesi daralan piyasa, arz şokuyla patladı
Pandemi sonrası talep toparlanması nedeniyle petrol ve gaz piyasaları savaş öncesinde zaten sıkışmıştı. Ukrayna’daki çatışma, Rusya kaynaklı arz akışlarındaki aksamaları derinleştirerek 2022’de ham petrol ve doğalgaz fiyatlarını çok yıllık zirvelere taşıdı ve sektör genelinde rekor kazançların önünü açtı. Savaş beşinci yılına girerken yeniden inşa maliyetleri artıyor, enerji güvenliği ise Avrupa’nın siyaset gündeminde merkezî bir endişe olmayı sürdürüyor.
SEO anahtar kelimeleri: petrol şirketi kârları, Ukrayna savaşı, Global Witness, Shell, BP, Chevron, ExxonMobil, TotalEnergies, temettü ve hisse geri alımı, temiz enerji yatırımları, net sıfır 2050, Ukrayna’nın yeniden inşası, AB temiz enerji harcaması, enerji faturaları, enerji krizi, fosil yakıt yatırımları, Venezuela petrol projeleri, Avrupa enerji güvenliği.
