Küresel ısınma, fiziksel aktiviteyi düşürüyor! Sağlık riskleri ve ekonomik kayıplar artacak

Lancet Global Health’te yayımlanan yeni bir çalışmaya göre yükselen sıcaklıklar, dünya genelinde fiziksel aktiviteyi azaltıyor ve iklim krizi derinleştikçe hareketsizliğe bağlı sağlık sorunları belirgin biçimde artacak.

156 ülkeden 2000–2022 dönemine ait verilerle yapılan modelleme, 2050’ye kadar küresel ölçekte fiziksel hareketsizliğin ve buna bağlı erken ölümler ile verimlilik kayıplarının yükseleceğini gösteriyor.

27,8°C eşiğinin üzerindeki her ek ay, hareketsizliği artırıyor

Araştırma, ortalama sıcaklığın 27,8°C’nin üzerinde olduğu her ek ayın küresel ölçekte fiziksel hareketsizliği ortalama 1,5 yüzde puan artırdığını buldu. Düşük ve orta gelirli ülkelerde bu artış 1,85 yüzde puana kadar çıkıyor. Başyazar Christian García‑Witulski’ye göre (Lancet Countdown Latin America / Papalık Katolik Üniversitesi, Arjantin), “Bu sadece bir iklim hikâyesi değil, aynı zamanda bir eşitsizlik hikâyesi.” Serinleme imkânlarının kısıtlı, güvenli kapalı alan alternatifi az ve çalışma/yaşam programı esnekliği düşük ortamlarda sıcaklığın fiziksel aktiviteyi azaltma olasılığı daha yüksek.

Kimler ve nereler daha fazla risk altında?

Model, daha sıcak iklim bölgelerinde —Orta Amerika, Karayipler, Doğu Sahraaltı Afrika ve ekvatoral Güneydoğu Asya— hareketsizlikteki artışın daha büyük olacağını tahmin ediyor. Kadınlar arasında artışın daha yüksek olması bekleniyor; bu durum fizyolojik farklılıkların yanı sıra egzersiz için daha az zamana ve serin mekânlara erişim eşitsizliklerine işaret ediyor.

Sağlık yükü: Kalp‑damar hastalıkları, tip 2 diyabet, kanser ve ruh sağlığı

Fiziksel hareketsizlik hâlihazırda küresel bir halk sağlığı sorunu: Lancet Global Health’e göre tüm yetişkin ölümlerinin yaklaşık %5’i fiziksel inaktivite ile ilişkili. Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri, DSÖ’nün haftalık egzersiz yönergelerini karşılamıyor. García‑Witulski, hareketsizliğin kardiyovasküler hastalık, tip 2 diyabet, bazı kanserler ve ruh sağlığı bozuklukları riskini artırdığını ve yaşam beklentisini kısalttığını vurguluyor.

2050 projeksiyonu: Yarım milyon ek erken ölüm, milyarlarca dolarlık kayıp

Çalışmaya göre, 2050’ye dek fiziksel aktivitedeki azalma nedeniyle her yıl yaklaşık 500 bin ek erken ölüm görülebilir. Ekonomik etkiler de kayda değer: Verimlilik kaybının yılda 2,4–3,68 milyar ABD doları aralığında olması bekleniyor. Küresel ısınma ile azalan fiziksel aktivite (fiziksel aktivite düşüşü) hem sağlık hem ekonomi üzerinde çift yönlü bir baskı yaratacak.

Yöntem ve sınırlılıklar

Tahminler, bireylerin kendi beyanlarına dayanan fiziksel aktivite anketlerinden modellenmiş verilere dayanıyor. Aşırı yağışlar, seller, tropikal siklonlar gibi diğer iklim etkileri bu modelde hesaba katılmadı; dolayısıyla bazı bölgelerde gerçek etki olduğundan da yüksek olabilir. Buna karşın, çoklu ülke verileriyle yapılan analiz, “iklime duyarlı fiziksel aktivite” kavramının politika gündemine taşınması gerektiğini gösteriyor.

Politika önerileri: İklime dayanıklı fiziksel aktivite

Araştırma, fiziksel aktivitenin yalnızca bireysel yaşam tarzı seçimi değil, iklim değişikliğinden etkilenen bir halk sağlığı konusu olarak ele alınmasını öneriyor. “Isınan bir dünyada aktif kalmak; motivasyonun yanı sıra kentsel tasarım, altyapı ve güvenilir bilgiye erişimle mümkün,” diyor García‑Witulski. Önerilen başlıklar:

• Serin şehirler: Sokaklarda ve parklarda ağaç örtüsünü, gölgeleme ağlarını ve yeşil altyapıyı artırmak.
• Erişilebilir mekânlar: Uygun fiyatlı, klimalı egzersiz alanları ve toplu kullanıma açık spor tesisleri.
• Erken uyarı ve rehberlik: Aşırı sıcaklarda güvenli egzersiz saatleri/yerleri için açık, anlaşılır kamu bilgilendirmesi.
• Emisyon azaltımı: Uzun vadede sıcaklık artışını sınırlamak için iddialı sera gazı azaltım hedefleri.

İklim ve sağlık politikalarını birlikte düşünmek

Küresel ısınma nedeniyle artan “fiziksel hareketsizlik” dalgası, kalp‑damar hastalıkları, tip 2 diyabet, kanser ve ruh sağlığı sorunlarının yükünü büyütecek. Kentsel planlama, serinletici altyapı, sosyal eşitlik ve emisyon azaltımı odaklı bütüncül bir yaklaşım olmaksızın, 2050’ye giderken sağlık ve ekonomik etkilerin katlanması bekleniyor.