Avrupa’nın hava kirliliği en çok olan 10 kentinin 5’i Türkiye’de çıktı!

IQAir’ın 2025 tarihli Dünya Hava Kalitesi Raporuna göre, Avrupa’daki en kirli şehirlerin birçoğuna Türkiye ev sahipliği yapıyor. Listede Iğdır birinci, Buca ikinci, Gödekli dördüncü, Konya altıncı ve Düzce sekizinci sırada yer aldı.

Finlandiyalılar Avrupa’nın en temiz havasını soluyan halklarından birinin mensupları; yeni bir rapor, ülkede hava kirliliğinin güvenli seviyelerde olduğu en fazla sayıda şehrin bulunduğunu ortaya koyuyor.

Verilere göre Pakistan, 2025 yılında en kirli ülke olarak sıralanacak.

Yine de ülke genelinde, ince parçacık madde olarak bilinen PM2.5 için Dünya Sağlık Örgütü’nün güvenli seviye yönergeleri karşılanamadı.

IQAir’ın 2025 tarihli Dünya Hava Kalitesi Raporuna göre, 2025’te bu hava kirliliği sınırları içinde kalmayı başaran sadece üç Avrupa ülkesi vardı. Bunlar Estonya, İzlanda ve Andorraydı.

Dünyanın bazı bölgelerinde gerçek zamanlı hava kalitesi verisine erişim sınırlıyken, Avrupa bu açıdan dünyanın en kapsamlı biçimde izlenen bölgelerinden biri.

Rapor, 43 Avrupa ülkesindeki 2.303 şehri – 2024’e göre 163 şehir daha fazla – analiz etti. Bunların 1.182’sinde yıllık ortalama PM2.5 konsantrasyonlarında artış kaydedilirken, 886 şehirde düşüş görüldü. Sadece 104 Avrupa şehri, Dünya Sağlık Örgütü’nün ince parçacık madde için belirlediği güvenli sınırın altında kaldı.

Finlandiya, sınırın altında kalan 25 şehirle listenin başında yer aldı; onu 15 şehirle İsveç ve 12 şehirle İspanya izledi.

Avrupa’nın en kirli şehirleri nerede?

Sekiz ülke – Bosna Hersek, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Türkiye, Moldova, Romanya, Karadağ ve Polonya – metreküp başına 15 mikrogramın (µg/m³) üzerinde PM2.5 konsantrasyonu bildirdi ve böylece Avrupa’nın en kirli ülkeleri arasında yer aldı. Bu değer, DSÖ’nün güvenli seviye olarak belirlediği 5 µg/m³’ün çok üzerinde.

Buna karşın bölgedeki en kirli şehirlerin birçoğuna Türkiye ev sahipliği yapıyor. Bunun nedeni, fosil yakıtlara yoğun bağımlılık, sıkışık trafik, sanayi kaynaklı emisyonlar ve kirleticileri yere yakın hapseden meteorolojik koşulların birleşimi.

Iğdır, 2025’te ortalama 64,4 µg/m³’lük PM2.5 seviyesiyle pek de kıskanılmayacak bir birinciliğe sahip oldu. Yine Türkiye’den Buca, 51,5 µg/m³ ile ikinci sırada yer aldı. Ülkenin ilk 10’da yer alan üç şehri daha vardı: dördüncü sırada Gödekli, altıncı sırada Konya ve sekizinci sırada Düzce.

Sırbistan’daki Novi Pazar, 34,1 µg/m³’lük PM2.5 düzeyiyle üçüncü oldu. Tamamı Bosna Hersek’te bulunan şehirler arasında Prijedor beşinci sıradayken, Gorazde yedinci, Gracanica ise dokuzuncu sırada yer aldı. İlk 10’u ise Sırbistan’dan Cacak tamamladı.

Bu şehirlerin çoğunda kirliliğin ortak kaynakları var: kömürle çalışan termik santraller, düşük kaliteli kömür ve verimsiz sobalarda yakılan odunla yapılan ev ısıtması ve yoğun trafik. Coğrafi yapı ve kirleticilerin yere yakın bir tabakada hapsolmasına yol açan meteorolojik koşullar, bu sorunları daha da ağırlaştırıyor.

Avrupa’nın en temiz havasına sahip şehirleri nerede?

Ölçeğin diğer ucunda, Finlandiya, hava kirliliğinin en düşük olduğu şehirler listesinde ilk 10’un yarısına sahip. Utö adası, sadece 1,3 µg/m³’lük PM2.5 seviyesiyle ilk sırada yer alırken, Muonio ikinci, Kittilä üçüncü, Ranua beşinci ve Nivala onuncu sıradaydı.

Elverişli coğrafya ve düşük nüfus yoğunluğu bu başarıya katkıda bulunsa da, Finlandiya’nın sıkı emisyon kontrolleri ve yenilenebilir enerjiden yüksek oranda yararlanması (yüzde 54’ün üzerinde) belirleyici etkenler.

İzlanda’daki Sandgerði, 2,2 µg/m³ seviyeyle dördüncü sırada yer aldı; İsveç’teki Bredkälen altıncı, Portekiz’in Faro kenti sekizinci ve yine İzlanda’daki Alftanes dokuzuncu oldu.

PM2.5’e karşı kendinizi nasıl koruyabilirsiniz?

PM2.5 parçacıkları o kadar küçüktür ki solunduğunda akciğerlere kadar ulaşıp kana karışabilir. Solunum problemleri, kalp-damar hastalıkları ve kanser gibi uzun süreli rahatsızlıklar dahil olmak üzere çeşitli sağlık riskleriyle ilişkilendiriliyor.

Yüksek düzeyde kirli bir bölgede yaşıyorsanız, IQAir ve AirVisual gibi uygulamalar üzerinden hava kirliliği seviyelerini gerçek zamanlı izleyerek kendinizi koruyabilirsiniz. Değerler yükseldiğinde kapı ve pencereleri kapalı tutarak mümkün olduğunca içeride kalmanız tavsiye edilir.

Isıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) sistemleri iç hava sirkülasyonu moduna alınmalı. Hava temizleyiciler de parçacıkları, gazları ve diğer kirleticileri filtrelemeye yardımcı olabilir.

Dışarı çıkmanız gerekiyorsa, virüsler ve toz dahil havadaki çok küçük parçacıkları filtreleyebilen KN95 tipi bir maske takmanız önerilir.