Uydu verileri gösterdi: Dünya geceleri giderek daha parlak hale geliyor

Yeni araştırma, 2014-2022 arasında küresel gece ışığında yüzde 16 artış yaşandığını ortaya koydu. Uydu verilerine göre Sahra Altı Afrika ve Güneydoğu Asya hızla aydınlanırken, Avrupa enerji verimliliği ve ışık kirliliği politikaları nedeniyle kısmen kararıyor.

Dünya’nın gece manzarası giderek daha parlak hale geliyor. Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, yapay aydınlatmanın küresel ölçekte artmaya devam ettiğini ve 2014 ile 2022 yılları arasında gece ışığında net yüzde 16’lık bir yükseliş yaşandığını ortaya koydu. Ancak bilim insanlarına göre bu değişim tek yönlü ve homojen değil. Aksine, bazı bölgeler hızla aydınlanırken bazı bölgelerde kasıtlı ya da kriz kaynaklı kararmalar görülüyor.

Araştırma, ABD hükümetine ait bir Dünya gözlem uydusundan alınan ve NASA tarafından işlenen 1 milyondan fazla günlük görüntüye dayanıyor. Bu yönüyle çalışma, aylık ya da yıllık bileşik görüntülere dayanan önceki analizlerden daha ayrıntılı bir tablo sunuyor. Sonuçlar, gezegenin gece aydınlatmasının ekonomik büyüme, kentleşme, enerji erişimi, savaşlar ve çevre politikaları gibi çok farklı etkenler tarafından biçimlendiğini gösteriyor.

Dünya neden geceleri daha parlak oluyor?

Araştırmacılara göre gece aydınlığındaki artışın başlıca nedenleri hızlı kentleşme, altyapı genişlemesi ve kırsal bölgelerin elektrik erişimindeki büyüme. Özellikle gelişmekte olan ekonomilerde, daha önce büyük ölçüde karanlık kalan alanların elektrik şebekesine bağlanması gece görüntülerini köklü biçimde değiştiriyor.

Çalışmanın kıdemli yazarı, Connecticut Üniversitesi’nden uzaktan algılama profesörü Zhe Zhu, önceki yıllarda daha basit bir anlayışın hakim olduğunu, yani nüfus ve ekonomi büyüdükçe dünyanın sürekli daha parlak hale geldiğinin düşünüldüğünü belirtiyor. Ancak yeni veriler, gece ışıklarının aslında çok daha dalgalı ve bölgesel olarak farklı bir seyir izlediğini ortaya koyuyor.

Hangi bölgeler en hızlı aydınlandı?

Araştırmaya göre en çarpıcı aydınlanma Sahra Altı Afrika ve Güneydoğu Asya’da yaşandı. Özellikle Somali, Burundi ve Kamboçya en hızlı aydınlanan ülkeler arasında öne çıktı. Bu grubu Gana, Gine ve Ruanda gibi başka Afrika ülkeleri izledi.

Bilim insanlarına göre bu yalnızca şehirlerin büyümesi anlamına gelmiyor. Aynı zamanda elektrik erişiminin dramatik biçimde yayılması anlamına geliyor. Zhu, bazı bölgelerin neredeyse tamamen karanlıktan çıkıp küresel enerji sistemine entegre hale gelmesinin derin bir dönüşüme işaret ettiğini söylüyor.

Hangi ülkeler karardı ve neden?

Çalışma, gece ışıklarının azaldığı yerlerde iki temel neden bulunduğunu gösteriyor. Ani kararmalar çoğunlukla savaş, doğal afet ya da elektrik altyapısının çökmesiyle ilişkili. Lübnan, Ukrayna, Yemen ve Afganistan bu tür keskin kayıpların yaşandığı ülkeler arasında. Haiti ve Venezuela’da ise daha uzun süreli ekonomik krizler ve güvenilmez enerji arzı nedeniyle belirgin ışık kaybı görüldü.

Ukrayna örneğinde, ışık kaybının Şubat 2022’de savaşın tırmanışıyla açık biçimde çakıştığı belirtildi. Araştırmacılar, Orta Doğu’da da benzer şekilde çatışma dönemlerinde bazı bölgelerin aniden karardığını kaydetti.

Avrupa neden kararıyor?

Avrupa’da ise tablo farklı. Kıta genelinde gece ışığında net yüzde 4’lük bir azalma görüldü. Bu düşüş büyük ölçüde enerji verimliliği politikaları, ışık kirliliğini azaltma çabaları ve daha yönlendirilmiş aydınlatma sistemlerine geçişten kaynaklanıyor.

Araştırmaya göre eski yüksek basınçlı sodyum lambaların yerini daha verimli LED sistemler aldı. Ayrıca karanlık gökyüzünü koruma politikaları ve gece geç saatlerde gereksiz sokak aydınlatmasının kapatılması da etkili oldu. Özellikle Fransa, bu konuda dünya liderlerinden biri olarak gösteriliyor. Fransa’da bazı yerlerde, sokaklarda hareket kalmadığında lambalar bilinçli olarak kapatılıyor.

ABD’de durum nasıl değişti?

Çalışma döneminde ABD genelinde net gece aydınlığı yüzde 6 arttı. Ancak ülke içinde de keskin bölgesel farklar gözlendi. Batı Kıyısı, nüfus artışı ve teknoloji ekonomisinin etkisiyle daha fazla aydınlanırken, Doğu Kıyısı ve Orta Batı’nın bazı bölümleri karardı.

Araştırmacılara göre bu düşüşte eski sanayi merkezlerinde yoğunluğun azalması, bazı imalat sektörlerinin gerilemesi ve Washington ile Chicago gibi kentlerde uygulanan akıllı ve enerji verimli aydınlatma programları etkili oldu.

Gece ışığının artması neden çevre sorunu?

Gece aydınlatmasındaki artış yalnızca bir altyapı göstergesi değil, aynı zamanda ciddi bir çevre sorunu. Uzmanlara göre ışık kirliliği gece ekosistemlerini bozuyor, hayvan göçlerini etkiliyor ve insan biyolojik ritmi üzerinde olumsuz sonuçlar yaratabiliyor.

Ayrıca kentler ve kasabalar geceleri daha fazla ışıldadıkça, yıldızlı gökyüzü de giderek görünmez hale geliyor. Bu durum, hem doğal çevre hem kültürel deneyim açısından kayıp anlamına geliyor. Araştırmacılar, gece ışığındaki değişimlerin ekonomik kalkınma kadar ekolojik baskının da göstergesi olduğunu vurguluyor.