Küresel gıda krizi 2 katına çıkarken dış yardımlar 10 yılın en düşük seviyesinde

Yeni bir rapora göre, dünya genelinde onlarca ülkede “gıda krizi” ile karşı karşıya kalan insanların oranı son on yılda iki katına çıktı. Bu bulgu, dış yardımların da 10 yılın en düşük seviyesine gerilediğini gösteren verilerin hemen ardından geldi.

Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP) ve Avrupa Birliği (AB) dahil yardım ortakları tarafından ortaklaşa yayımlanan yıllık rapor, krizin derinleştiğini ve müdahale kapasitesinin zayıfladığını ortaya koyuyor.

Sudan ve Gazze, ilk kez aynı yıl “kıtlık” sınıflandırmasında

Rapor, on yıllık tarihinde ilk kez iki bölgenin—Sudan ve Gazze’nin—geçen yıl “kıtlık” durumunda sınıflandırıldığını belirtiyor. Bu eşzamanlı sınıflandırma, çatışmaların ve erişim kısıtlarının insani etkisini çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor.

IPC’ye göre gıda krizi nedir? Oranlar 2016’dan 2025’e 2 katına çıktı

Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC), “gıda krizi”ni, hanehalklarının yüksek düzeyde yetersiz beslenmeye yol açan “önemli gıda tüketim açıkları” yaşadığı durum olarak tanımlar. Bu ölçüte göre, dünya genelinde bu tür bir krizle ya da daha ağırıyla karşı karşıya kalan insanların oranı 2016’da %11,3 iken, 2025’te %22,9’a yükseldi.

WFP’den uyarı: “Durum yalnızca daha da kötüleşti”

Dünya Gıda Programı (WFP) Genel Direktörü Cindy McCain, “Bu raporun dünya genelindeki açlığın endişe verici durumuna ışık tutmasının üzerinden on yıl geçti. Ne yazık ki, durum yalnızca daha da kötüleşti” dedi. McCain, “Aynı ülkeler, çatışmaların körüklediği ve yetersiz finansmanla daha da kötüleşen yıkıcı bir açlık döngüsüne yakalanmış durumda” diyerek ekledi. “Açlık döngüsünü kırmak, kıtlığı önlemek ve sayısız hayat kurtarmak için gerekli uzmanlığa, kaynaklara ve bilgiye sahibiz. Şimdi ihtiyaç duyulan şey, çatışmaları sona erdirmek için kolektif bir çaba ve gerçek değişimi sağlamak için gerekli kaynaklardır.”

2025 tablosu: 47 bölgede 266 milyon kişi gıda krizinde ya da daha kötüsünde

Genel olarak, 2025 yılında 47 bölgede yaklaşık 266 milyon insan gıda krizi veya daha kötü bir durumda. Analiz edilen ülkelerdeki insanların %22,9’u bu sınıfta; bu oran 2024’te %22,7 idi ve 2025’te hafif bir artış gösterdi.

En çok etkilenen ülkeler ve paylar: Nijerya, DRC, Gazze ve Güney Sudan

Gıda kriziyle karşı karşıya kalan insan sayısı bakımından Nijerya ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC) listenin başında yer alıyor. Etkilenen toplam nüfus içindeki pay açısından ise Gazze ve Güney Sudan en ağır darbeyi alan bölgeler olarak öne çıkıyor.

Çocuklarda akut yetersiz beslenme: 35,5 milyon çocuk etkilendi

Geçtiğimiz yıl yaklaşık 35,5 milyon çocuğun akut yetersiz beslenmeden muzdarip olduğu tespit edildi; bunların 10 milyonu hayati tehlike arz eden şiddetli akut yetersiz beslenme kategorisinde. Bu tablo, beslenme, sağlık ve su-sanayiye erişimdeki aksamaların çocuklar üzerinde yarattığı yıkıcı etkiyi gösteriyor.

Temel nedenler: Çatışmalar ve zorunlu yerinden edilmeler

Yazarlar, savaş ve zorunlu yer değiştirmeyi gıda güvensizliğinin temel nedenleri arasında sıralıyor. Geçen yıl gıda krizi ortamlarında 85 milyondan fazla insan zorla yerinden edildi. Erişim kısıtları, tedarik zinciri bozulmaları ve üretim alanlarının tahribi, krizi daha da derinleştiriyor.

BM Genel Sekreteri’nden eylem çağrısı

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, raporun önsözünde, “Çatışmalar, dünya genelinde milyonlarca insan için akut gıda güvensizliğinin ve yetersiz beslenmenin başlıca nedeni olmaya devam ediyor; aynı yıl içinde çatışmalardan etkilenen iki bölgede açık kıtlık ortaya çıktı—bu eşi görülmemiş bir gelişme” dedi. Guterres, “Bu rapor, küresel liderleri hayat kurtaran yardımlara yapılan yatırımı hızla artırmak ve çok sayıda insana büyük acı veren çatışmaları sona erdirmek için siyasi irade göstermeye çağıran bir eylem çağrısıdır” ifadelerini kullandı.

UNICEF’ten uyarı: “Bu bir gıda kıtlığı değil, siyasi irade sorunu”

UNICEF Genel Direktörü Catherine Russell, “Açlıktan ölme tehlikesiyle karşı karşıya olan milyonlarca çocuk, dünyaya bir uyarı niteliğinde olmalı” dedi. “Bu, gıda kıtlığıyla ilgili değil, her yerdeki çocukların temel beslenmeye, güvenli suya ve hayatta kalıp büyümeleri için ihtiyaç duydukları temel hizmetlere erişimini sağlamaya yönelik siyasi iradenin eksikliğiyle ilgili.”

2026 görünümü: Çatışmalar, iklim değişkenliği ve ekonomik belirsizlik

Rapor, 2026’ya bakıldığında, devam eden çatışmaların, iklim değişkenliğinin ve küresel ekonomik belirsizliğin (Orta Doğu’daki devam eden çatışmalardan kaynaklanan riskler dahil) birçok ülkede koşulları sürdüreceği veya daha da kötüleştireceği uyarısında bulunuyor.

Lojistik şoklar: Hürmüz Boğazı’nda tıkanıklık, teslimatlar 3 hafta gecikti

Bu hafta uzmanlar The Independent’a, İran’daki savaşın yardım çalışmalarını sekteye uğratabileceğine dair ciddi endişeler bulunduğunu aktardı. Bir rapora göre Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık, Sudan’a insani yardım malzemelerinin teslimat süresini üç hafta uzattı ve Somali’de yakıt fiyatlarını yüzde 150’den fazla artırdı. Bu tür lojistik şoklar, zaten kırılgan olan tedarik hatlarını daha da zorluyor.

Körfez bağışçılarına dair endişeler: Suudi Arabistan ve Katar’ın rolü

Geçtiğimiz yıl topluca ABD’den daha fazla yardım bağışında bulunan Suudi Arabistan ve Katar gibi Körfez ülkelerinin insani yardım sağlamaya devam etme istekliliği konusunda da önemli endişeler var. Bu belirsizlik, halihazırda azalan fon akışını daha da zayıflatabilir.

Finansman daralması: Dış yardımlar 10 yıl öncesinin seviyelerine geriliyor

Raporun yazarları, zengin ülkelerden gelen dış yardımlardaki keskin düşüşün, hükümetlerin ve insani yardım kuruluşlarının gıda krizlerine etkili yanıt verme kapasitesini sınırlayacağını uyarıyor. Gıda krizlerine yönelik müdahaleler için ayrılan fonlar neredeyse on yıl önceki seviyelere düşüyor.

DAC verileri: 2025’te yardımlar %23,1 azaldı, 174,3 milyar dolara geriledi

Nisan ayı başında yayımlanan veriler, dünyanın en zengin 34 ülkesinden oluşan temel bağışçı grubu Kalkınma Yardımı Komitesi’nden (DAC) gelen yardımın, 2024’e kıyasla 2025’te %23,1 azalarak 174,3 milyar dolara (129,8 milyar sterlin) indiğini gösteriyor. Yardımlardaki düşüşün dörtte üçünü tek başına ABD sağladı; ABD’nin yardımları %57 kesildi. Almanya (%17,4), Fransa (%10,9), Birleşik Krallık (%10,8) ve Japonya (%5,6) gibi diğer büyük bağışçılar da kayda değer kesintiler bildirdi.

Almanya ilk kez ABD’yi geride bıraktı

ABD’den gelen fonlardaki sert düşüş, Almanya’nın (29,1 milyar dolar) tarihinde ilk kez ABD’den (29 milyar dolar) daha fazla yardım sağlamasıyla sonuçlandı. Bu tablo, yardım mimarisinde güç dengelerinin ve yük paylaşımının hızla değiştiğine işaret ediyor.

Açlık döngüsünü kırmak için finansman ve siyasi irade şart

Küresel gıda krizi derinleşirken, dış yardımların dibe vurması hayati müdahaleleri sekteye uğratıyor. Sudan ve Gazze’de kıtlığın resmen sınıflandırılması, Nijerya ve DRC’de rekor sayılar, Gazze ve Güney Sudan’da nüfus payı bazında dramatik oranlar, çocuklarda akut yetersiz beslenmenin ölçeği ve 85 milyondan fazla zorla yerinden edilen kişi, sorunun aciliyetini gösteriyor. WFP, BM ve UNICEF’in çağrıları net: çatışmaları sonlandırmaya yönelik siyasi irade, artan fonlama ve sahadaki erişimi güvence altına alan kolektif bir yaklaşım olmaksızın, 2026’ya doğru gidişat daha da kötüleşebilir.