Antarktika’da yüzlerce yıllık zehirli cıva okyanusa salınıyor

Çin’deki Pekin Üniversitesi araştırmacıları, kıtadaki erimeyle birlikte Antarktika kıyılarındaki deniz tabanında biriken cıva miktarının keskin şekilde arttığını ortaya koydu.

Antarktika’da hızla eriyen buzullar, yüzyıllardır buzların içinde hapsolmuş zehirli cıvayı yeniden çevreye salıyor.

Çin’deki Pekin Üniversitesi araştırmacıları, kıtadaki erimeyle birlikte Antarktika kıyılarındaki deniz tabanında biriken cıva miktarının keskin şekilde arttığını ortaya koydu.

Bilim insanları, bu durumun kutup ekosistemi üzerinde “derin sonuçlar” doğurabileceği uyarısında bulundu. Araştırmanın bulguları hakemli bilimsel dergi PNAS Environmental Sciencesta yayımlandı.

Cıva birikimi iki katına ulaştı

Araştırmacılar, Antarktika Yarımadası çevresindeki 16 farklı noktadan deniz tabanı tortusu (sediment) örnekleri topladı.

Analizler, kıta sahanlığında her yıl metrekare başına yaklaşık 93 mikrogram cıva biriktiğini gösterdi.

Bu oran, Antarktika’nın uzak konumuna rağmen dünyanın diğer kıta sahanlıklarında ölçülen seviyelerin yaklaşık iki katı.

Dahası araştırmacılar, sanayi devriminin başlamasından bu yana bölgedeki cıva birikim hızının yüzde 160 arttığını hesapladı. Çalışmaya göre bu artışın arkasındaki temel neden insan kaynaklı iklim değişikliği.

Cıva doğada zaten var, o halde sorun ne?

Cıva, doğada düşük miktarlarda doğal olarak bulunan ağır metallerden biri.

Volkanik faaliyetler ve tektonik süreçler atmosfere cıva buharı salıyor. Bu cıva zamanla okyanustaki mikroskobik bitkiler olan fitoplanktonlar tarafından emiliyor.

Fitoplanktonların bir kısmı balıklar tarafından tüketildiği için cıva besin zincirine giriyor. Diğer kısmı ise öldükten sonra deniz tabanına çökerek cıvayı tortulara taşıyor.

Ancak doğal koşullarda bu süreç epey yavaş ilerliyor ve bu sayede cıva genellikle canlılar için tehlikeli seviyelere ulaşmıyor. Sanayi faaliyetleri ise atmosfere çok daha fazla cıva salıyor.

Bu durum dünyanın birçok bölgesinde besin zincirindeki cıva miktarını artırarak hem insanlar hem de hayvanlar için sağlık riski oluşturuyor.

Araştırmacılara göre şimdi bu duruma Antarktika’daki cıva krizi de eklendi. Kıtada gözlenen artışın yalnızca atmosferdeki cıva artışıyla açıklanamayacağı vurgulandı.

Asıl kaynak eriyen buzullar

Çalışmaya göre en önemli etken, Antarktika buz tabakasının hızla erimesi. Araştırmacılar bunun iki farklı mekanizmayla gerçekleştiğini söylüyor.

İlk olarak, buzullar çekildikçe daha geniş deniz yüzeyleri güneş ışığına açılıyor. Bu da fitoplanktonların çoğalmasını sağlayarak atmosferden daha fazla cıvanın emilmesine yol açıyor.

İkinci olarak ise eriyen buzullar, aşınma ve kayaçların çözünmesiyle birlikte karadaki cıvayı doğrudan okyanusa taşıyor.

Antarktika buz tabakaları binlerce yıl boyunca atmosferden gelen cıvayı bünyesinde depolamıştı. Şimdi ise eriyen buzullar bu “kilitli” toksik maddeyi yeniden denize bırakıyor.

Araştırmaya göre sanayi devriminden bu yana, erime sularıyla taşınan cıva miktarı yüzde 550 arttı ve atmosferden emilen cıva miktarı da yüzde 350 yükseldi.

Araştırmacılar, cıvanın Antarktika ekosisteminde şimdiden birikmeye başladığına dikkat çekiyor.