Küresel orman kaybı yavaşlıyor; El Niño riski büyüyor

Yeni uydu analizleri, 2025’te tropik orman kaybının 2024’e göre yaklaşık üçte bir azaldığını gösteriyor. Ancak El Niño ve iklim krizi, yangın riskini yeniden yükseltebilir.

Dünya Kaynakları Enstitüsü ve Maryland Üniversitesi’nin yeni uydu analizleri, 2025’te eski tropik orman kaybının belirgin biçimde yavaşladığını ortaya koyuyor. Araştırmacılar, bu yıl yaklaşık 43 bin kilometrekarelik eski tropik ormanın yok olacağını tahmin ediyor. Bu alan kabaca Danimarka’ya denk düşüyor. Düşüş, 2024’te görülen rekor kayıplara kıyasla yaklaşık yüzde 36. Eğilim cesaret verici olsa da kayıp hızı, on yıl öncesine göre hâlâ daha yüksek.

Brezilya öne çıkıyor, denetim fark yaratıyor

Azalışta Brezilya’nın payı büyük. Daha güçlü çevre politikaları ve etkin denetim, Amazon’daki ormansızlaşmayı yavaşlattı. Yangın kaynaklı tahribat hariç tutulduğunda, Brezilya’da 2025’e girerken yaklaşık 5.700 kilometrekare eski yağmur ormanı yok oldu. Bu, 2002’den beri kaydedilen en düşük seviye.

Benzer şekilde Kolombiya ve Malezya’da da koruma çabaları ivme kazandı. WRI Küresel Orman Gözlemi eş direktörü Elizabeth Goldman, “2025’teki düşüş son derece cesaret verici” diyerek, siyasi irade olduğunda veride gerçek sonuçların görülebildiğini vurguladı.

İlerlemeyi tehdit eden sıcak ve kurak periyotlar

Bilim insanları temkini elden bırakmıyor. İklim değişikliği, daha sıcak ve kuru dönemleri kalıcı hâle getiriyor. Üstüne yılın ilerleyen aylarında etkisini artıracak El Niño eklendiğinde, yangınların olasılığı ve şiddeti artabilir.

2024’te yaşanan benzeri görülmemiş kayıplar da büyük ölçüde bu baskıların sonucuydu. WRI’dan Rod Taylor, ormanların “normal iklimle baş etmeye” uyumlu olduğunu, ancak yeni ve şiddetli yangın-durak kuraklık döngülerine karşı direnç kazandıracak politikaların şart olduğunu söylüyor.

Maryland Üniversitesi’nden Matthew Hansen ise “İklim değişikliği ve arazi açma, küresel yangınların fitilini kısalttı” uyarısını yapıyor ve etkili yangın yönetimi için acil önlem çağrısında bulunuyor.

Veride belirsizlik var ama eğilim net

Uydu sistemleri, yıl sonuna ait bazı kayıpları takip eden yılın başında netleştirebiliyor. Bu nedenle sayılarda sınırlı bir belirsizlik payı bulunuyor. Yine de, araştırma ekipleri eğilimin yönünden emin. 2025’teki düşüşte yalnızca politika ve denetim değil, 2024’teki aşırı El Niño yerine daha serin La Niña etkisinin hissedilmesi de rol oynadı. Bu geçici iklim avantajı, kalıcı politika kazanımlarıyla desteklenmedikçe hızla tersine dönebilir.

Avrupa 2024’te ısındı; yangın alanı Kıbrıs’tan büyük

AB’nin Copernicus iklim servisi, 2024’te Avrupa’nın en az yüzde 95’inde yıllık ortalama sıcaklıkların normallerin üzerinde seyrettiğini bildirdi. Sıcak hava dalgaları, kuraklıklar ve geniş ölçekli orman yangınları, 10 bin kilometrekareden fazla alanı kül etti; bu, Kıbrıs’ın yüzölçümünden büyük. Alp buzulları buz kaybını sürdürdü. Kuzey Kutup Dairesi’nde temmuzda sıcaklık 30°C’ye ulaştı. Deniz yüzeyi sıcaklıkları rekor kırdı; özellikle Akdeniz ağır etkilendi. Öte yandan Avrupa elektrik üretiminde rüzgâr, güneş ve hidro kaynaklarının payı neredeyse yüzde 50’ye yaklaştı; bu da emisyonları sınırlamada kritik bir kaldıraç sağlıyor.

Neden kritik?

Tropik yağmur ormanları, milyonlarca türe ev sahipliği yapıyor ve devasa bir karbon yutağı işlevi görüyor. Sağlıklı kaldıklarında atmosferdeki karbondioksiti büyük miktarda çekip küresel ısınmayı yavaşlatıyorlar. Ne var ki tarım için arazi açma ve kaçak ağaç kesimi, iklimle ısınan ve kuruyan koşullarla birleşince, ekosistemlerin toparlanma sınırlarını zorluyor. 2021’de Glasgow’da verilen “2030’a kadar orman kaybını durdurma ve tersine çevirme” sözüne ulaşmak için bugünkü hız kifayetsiz.

Buradan nereye?

Kayıpları kalıcı olarak düşürmek için üç ayak birlikte yürümeli: Arazı açmayı caydıran güçlü denetim ve şeffaf izleme, yangın önleme ve hızlı müdahale kapasitesi, ve ormansızlaşmanın ekonomik nedenlerine karşı teşvik tasarımları. 2025’teki düşüş, doğru politika bileşimi olduğunda sonuç alınabildiğini gösteriyor. Ancak El Niño’nun kızıştırdığı yangın sezonları büyüdükçe, bu kazanımların korunması giderek zorlaşacak.

Grafikte eğri aşağı döndü, fakat zeminin altında ateş var. 2025’te tropik orman kaybı 2024’e kıyasla belirgin biçimde azaldı; özellikle Amazon’da denetim fark yarattı. Yine de iklim krizi ve yaklaşan sıcak-kurak dönemler, rekor yangın riskini canlı tutuyor. İlerleme, ancak sıkı koruma, etkili yangın yönetimi ve sürdürülebilir arazi politikalarıyla kalıcı olabilir.