Mavi gezegenin kalbi sayılan okyanuslardan gelen son veriler, iklim krizinin ulaştığı ürkütücü boyutu bir kez daha gözler önüne serdi.
Dünya genelinde okyanus yüzeyi sıcaklıkları, Haziran ayı itibarıyla tarihin en yüksek seviyesine ulaşarak bilim dünyasında alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Okyanusların hızla ısınması, önümüzdeki aylarda karasal alanlarda yıkıcı ve ekstrem sıcak hava dalgalarının yeniden yaşanması endişesini zirveye tırmandırdı.
Avrupa Birliği’nin (AB) uzay programının hayati bir parçası olan Copernicus İklim Değişikliği Servisi tarafından yapılan resmi açıklamada, okyanuslarda tarihi bir eşiğin daha aşıldığı belirtildi.
Verilere göre, 21 Haziran itibarıyla kutup bölgeleri dışındaki deniz yüzeyi sıcaklıkları; zaten olağanüstü yüksek seyreden 2023 ve 2024 yıllarının aynı dönemindeki rekorları bile geride bıraktı. Bilim insanları, bu yeni zirvenin küresel iklim düzenleri, hava olayları ve deniz ekosistemleri üzerinde çok ağır sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.
El Niño dalgalanması ve “çılgın” rekorun geride kalması
Okyanus sıcaklıklarında yaşanan bu ani yükseliş, son on yılların en güçlü doğa olaylarından biri olacağı tahmin edilen yeni bir El Niño döngüsünün ilk aşamalarıyla aynı zamana denk geldi. Küresel iklimi ısıtıcı etkisiyle bilinen El Niño ve okyanusların kendi içsel ısınması, bir araya gelerek tehlikeli bir sinerji oluşturuyor.
Tavsiye Edilen Haberler
Daha önce 2023 yılının Haziran ayında okyanus sıcaklık rekoru kırıldığında, eğilimlerin beklentilerin çok dışına çıkması nedeniyle iklim bilimciler durumu “endişe verici”, “korkunç” ve hatta “çılgın” olarak nitelendirmişti.
Nitekim o rekor; dünya genelinde yıkıcı fırtınalara, sellere ve ölümcül sıcak dalgalarına zemin hazırlamıştı. Şimdi ise 2023’ün o korkutucu rekoru tamamen aşılmış durumda.
İngiltere başta olmak üzere pek çok Avrupa ülkesi yeni sıcaklık rekorlarıyla kavrulurken, kış mevsimini yaşayan Antarktika’da bile eşi benzeri görülmemiş derecede ılıman hava koşulları kaydediliyor.
Saniyede 11 Hiroşima bombası gücünde ısı enerjisi
İklim değişikliği tartışmalarında genellikle karasal hava sıcaklıklarına odaklansak da, okyanuslar asıl büyük tehlikeyi ve dengesizliği yansıtan en net aynadır. Deniz yüzeyindeki sıcaklıklar; güneş radyasyonu, okyanus akıntıları ve derinlerde biriken ısının bir bileşimi olarak yüzeye vuruyor.
İnsan faaliyetleri, özellikle de petrol, kömür ve doğalgaz gibi fosil yakıtların yakılması Dünya sisteminde devasa bir fazla enerji (ısı) yaratıyor. Okyanuslar ise bu fazla enerjinin yüzde 90’ından fazlasını tek başına emerek adeta dünyayı koruyan bir kalkan görevi üstleniyor. Ancak bu dengesizlik geçen yıl rekor seviyeye ulaşarak tam 23 zettajoule oldu; bu miktar son yirmi yılın ortalamasının iki katından fazlasına tekabül ediyor.
Okyanusların ısıyı absorbe etme (emme) hızı akılalmaz bir ivmeyle yükseliyor:
- 2020 Yılı Verisi: Okyanuslara eklenen fazla ısı miktarı, saniyede yaklaşık 5 Hiroşima atom bombasının patlamasıyla salınan enerjiye eşdeğerdi.
- Geçtiğimiz Yılın Verisi: Bu ürkütücü oran neredeyse ikiye katlanarak saniyede 11 Hiroşima bombası gücüne ulaştı.
Bu dehşet verici tablo karşısında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, “Dünya artık sınırlarının ötesine zorlanıyor” diyerek küresel liderlere acil eylem çağrısında bulundu.
Temmuz ve ağustos öncesi “bilinmeyen bölge” uyarısı
Bilim insanları, deniz yüzeyindeki bu ani ısınmanın geçici bir anomali mi yoksa kalıcı bir felaket zincirinin başlangıcı mı olduğunu söylemek için henüz erken olduğunu belirtiyor. Çünkü okyanus sıcaklıklarında yıllık bazdaki asıl zirve noktaları genellikle Temmuz ve Ağustos aylarında kaydediliyor. Haziran ayında böylesine bir rekorun gelmesi, önümüzdeki iki ayın çok daha yıkıcı geçebileceğine işaret ediyor.
Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi bünyesindeki Copernicus Direktörü Carlo Buontempo, insanlığın daha önce hiç deneyimlemediği yeni bir iklim evresine adım atıyor olabileceğini vurguladı. Buontempo, tehlikenin boyutunu şu sözlerle özetledi:
“Okyanus sıcaklıklarının bu kadar radikal seviyelere ulaşması ve ufukta güçlü bir El Niño gerçeğinin bulunması, önümüzdeki aylarda hem denizlerde hem karada çok daha fazla sıcaklık rekorunun kırıldığını görmemizi muhtemel kılıyor. Açıkça bilinmeyen bir bölgeye doğru sürükleniyoruz.”
Türkiye ve Akdeniz havzası için kritik sonuçlar
Okyanus yüzeyindeki bu küresel ısınma trendi, Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz Havzası’nı doğrudan tehdit ediyor.
Okyanuslardaki bu devasa enerji birikimi, atmosferik sirkülasyonu bozarak Akdeniz üzerinde yüksek basınç blokajlarının oluşmasına yol açıyor. Bu durum, Türkiye genelinde yaz aylarının normalden çok daha uzun, kurak ve aşırı sıcak geçmesine neden oluyor.
Deniz suyu sıcaklıklarının erken yükselmesi; deniz ekosistemindeki yerli türlerin yok olmasına, istilacı türlerin çoğalmasına ve ani atmosferik dengesizlikler sonucu kıyı şeritlerimizde ezber bozan hortum, süper hücre ve şiddetli lokal dolu yağışları gibi ekstrem hava olaylarının tetiklenmesine kapı aralıyor. Küresel okyanus alarmı, yerel çevre politikalarımızın ve su yönetimimizin ne kadar hayati olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
