ABD’de Donald Trump yönetimi, kömürle çalışan enerji santrallerinden kaynaklanan cıva ve diğer tehlikeli hava kirleticilerini sınırlayan federal düzenlemeleri geri çekme kararı aldı. Kentucky’de düzenlenen etkinlikte duyurulan adım, enerji arzını artırma gerekçesiyle savunulurken, halk sağlığı savunucuları kararın özellikle çocuklar ve düşük gelirli topluluklar için ciddi riskler taşıdığı uyarısında bulundu.
MATS kuralı hedefte
Gevşetilmesi planlanan düzenleme, 2012’de Obama yönetimi döneminde yürürlüğe giren ve Biden döneminde güncellenen Cıva ve Hava Toksik Maddeleri Standardı (MATS). Bu kural, kömür santrallerinden salınan cıva, nikel, arsenik, kurşun ve diğer zehirli metaller için katı sınırlar getiriyordu.
Trump yönetimine bağlı Çevre Koruma Ajansı (EPA), 2012’deki standartların “kamu sağlığını korumak için yeterli güvenlik payı sağladığını” ve 2024’te önerilen sıkılaştırmaların faydalarından daha fazla maliyet getireceğini savundu.
Enerji talebi ve “acil durum” gerekçesi
EPA, yapay zekâ ve veri merkezlerinin hızla artan elektrik talebine dikkat çekerek, kömür santrallerine yönelik kuralların gevşetilmesinin enerji şirketlerinin maliyetlerini azaltacağını ve bazı eski santrallerin işletmede kalmasını sağlayacağını belirtti.
Tavsiye Edilen Haberler
Geçen yıl Trump, artan elektrik talebini karşılamak amacıyla “enerji acil durumu” ilan etmiş, kapatılması planlanan bazı kömür santrallerinin açık tutulmasını savunmuştu. Yönetim, bu kapsamda santralleri iki yıl boyunca MATS düzenlemelerinden muaf tutmak için başvuru yapmaya davet etmiş ve 68 tesise muafiyet vermişti.
Çevre ve sağlık gruplarından tepki
Çevre Savunma Fonu’na göre, Biden döneminde güncellenen MATS kuralı kömür santrallerinden kaynaklanan cıva kirliliğini yüzde 70 azaltacak, diğer zehirli metallerin emisyonlarını üçte iki oranında düşürecek ve 2037’ye kadar 420 milyon dolar sağlık maliyeti tasarrufu sağlayacaktı.
Uzmanlar, cıvanın özellikle bebeklerin ve çocukların beyin gelişimini olumsuz etkileyen güçlü bir nörotoksin olduğunu vurguluyor. Kurşun ve arsenik gibi diğer kirleticiler de kanser, kalp-damar hastalıkları ve solunum sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
Halk sağlığı savunucuları, kısa vadeli enerji maliyetlerinin düşürülmesi uğruna uzun vadede sağlık harcamalarının ve toplumsal maliyetlerin artabileceğini belirtiyor.
Hukuki mücadele ve düzenleyici geri adımlar
Biden döneminde güncellenen standartlar, çoğunluğu Cumhuriyetçi eyaletlerden ve sektör gruplarından oluşan bir koalisyon tarafından Yüksek Mahkeme’ye taşınmış, ancak mahkeme kuralların askıya alınması talebini reddetmişti.
Trump yönetimi son haftalarda çevre düzenlemelerinde başka geri adımlar da attı. EPA, sera gazlarını düzenleme yetkisi veren “tehlike tespiti”ni yürürlükten kaldırdığını duyururken, Beyaz Saray Pentagon’a askeri kullanım için kömür santrallerinden elektrik satın alma talimatı verdi.
Kömürün payı sınırlı
ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre kömür santralleri ülke elektriğinin yüzde 20’sinden daha azını üretiyor. Ancak bu santraller, cıva, kurşun, arsenik ve asit gazları gibi tehlikeli hava kirleticilerinin en büyük kaynakları arasında yer alıyor. Aynı zamanda benzen, formaldehit ve dioksinler gibi organik tehlikeli kirleticilerin de önemli bir kısmı kömür yakımından kaynaklanıyor.
Karar, ABD’nin enerji politikası ile çevre ve halk sağlığı öncelikleri arasındaki gerilimi yeniden gündeme taşırken, düzenlemenin yargı süreci ve siyasi tartışmalarla birlikte önümüzdeki dönemde yoğun şekilde tartışılması bekleniyor.
