Floreana dev kaplumbağası 200 yıl sonra yuvasına döndü

Yaklaşık iki yüzyıl önce nesli tükenme noktasına gelen Floreana dev kaplumbağası, 180 yılı aşkın bir aradan sonra yeniden Galápagos Adaları’ndaki Floreana Adası’na bırakıldı. 158 genç kaplumbağanın adaya salınması, Pasifik Okyanusu’ndaki takımadalarda yürütülen en büyük ekolojik restorasyon projelerinden biri kapsamında gerçekleştirildi.

Bir zamanlar takımadaların genelinde yayılım gösteren ve dev kaplumbağaların bir alt türü olan Floreana dev kaplumbağası (Chelonoidis niger niger), 1840’larda balina avcılarının seferleri sırasında canlı erzak kaynağı olarak binlerce bireyi adadan götürmesi nedeniyle yok olma eşiğine geldi.

Wolf Yanardağı’nda ortaya çıkan genetik iz

2008 yılında Isabela Adası’nın kuzeyindeki Wolf Volcano çevresinde keşfedilen dev kaplumbağa kalıntı popülasyonunun kısmen Floreana kökenli olduğu belirlendi.

Wolf Yanardağı’ndaki kaplumbağaların çoğunun kubbeli kabuklara sahip olduğu, ancak bazı bireylerde Floreana’da evrimleşen kaplumbağalara özgü eyer biçimli kabuğun görüldüğü kaydedildi. Uzmanlar, balina avcılarının taşıdıkları canlı kaplumbağaları farklı adalara bırakması sayesinde alt türün genetik mirasının Wolf Yanardağı’nda korunabildiğini belirtti.

“Geri üreme” programı ile yeniden oluşturuldu

2017’de başlatılan bir geri üreme programı kapsamında Floreana alt türüne genetik olarak en yakın 23 melez kaplumbağa seçildi. Programın amacı, orijinal alt türe mümkün olduğunca genetik olarak yakın bireyler üretmekti.

2025’e kadar 600’den fazla yavru dünyaya geldi. Bunlardan birkaç yüzü, atalarının yaşadığı Floreana Adası’na geri gönderilebilecek büyüklüğe ulaştı. Erkek bireylerin yaklaşık 1,5 metre uzunluğa ulaşabildiği belirtiliyor.

İstilacı türler temizlendi, ekosistem toparlanıyor

Takımadaların altıncı büyük adası olan Floreana, geçmişte Floreana alaycı kuşu ve Floreana yarışçı yılanı gibi endemik türlere ev sahipliği yapıyordu. Ancak denizciler, balina avcıları ve yerleşimcilerle birlikte gelen sıçanlar ve vahşi kediler gibi istilacı memeliler, yerli flora ve faunaya ağır zarar verdi.

2023’te başlayan istilacı türleri yok etme programı, adadaki farelerin ve başıboş kedilerin büyük bölümünü ortadan kaldırdı. Bu gelişme, kaplumbağaların geri dönüşünün önünü açtı.

Ayrıca, Darwin’in 1835’teki ziyaretinden bu yana kaydedilmeyen Galápagos ray kuşunun Floreana’da yeniden keşfedildiği, yer ispinozları ile yerli sürüngen ve salyangoz popülasyonlarında da artış görüldüğü bildirildi.

“Koruma ile topluluk refahı el ele”

Proje, Galápagos Milli Park Müdürlüğü ile Floreana’daki 160 kişilik yerel topluluk ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarının iş birliğiyle yürütüldü.

Floreana topluluğu temsilcisi Verónica Mora, kaplumbağaların geri dönüşüne ilişkin, “Bu an, koruma ve topluluk refahının el ele gittiği bir geleceğe doğru atılan önemli bir adımı işaret ediyor. Turizmden tarıma ve balıkçılığa kadar geçim kaynaklarımız bu adanın sağlığına bağlı” dedi.

Adadaki çiftçiler de fare popülasyonunun azalmasının ardından hasat veriminde belirgin artış yaşandığını bildirdi.

“Kilit tür” olarak ekosistemin mimarları

Charles Darwin Vakfı Direktörü Rakan Zahawi, dev kaplumbağaların ekosistemde kritik rol oynadığını belirterek, “Yaşam alanları biyoçeşitliliğin temelidir. Dev kaplumbağalar tohumları dağıtarak, bitki örtüsünü şekillendirerek ve mikro yaşam alanları oluşturarak diğer türlerin bağlı olduğu ekolojik süreçlerin yeniden inşasına yardımcı olur” dedi.

Galapagos Koruma Vakfı Baş Yöneticisi Hugo Mogollón ise Wolf Yanardağı’ndaki kaplumbağaların Floreana kökeninin tespit edilmesinin bilimsel açıdan kritik olduğunu ifade ederek, bu sayede türün orijinal soyuna en yakın biçimde adaya geri kazandırıldığını söyledi.

Vakfın Baş Yöneticisi Dr. Jen Jones da son 20 yılda sivil toplum kuruluşları, yerel yönetimler ve araştırmacılar arasında kurulan iş birliğinin bu başarının temelini oluşturduğunu vurguladı.

Sırada diğer yerli türler var

Restorasyonun bir sonraki aşamasında Floreana alaycı kuşu, Floreana yarışçı yılanı, vejetaryen ispinoz ve küçük kızıl sinek kuşu gibi yerli türlerin adaya yeniden kazandırılması hedefleniyor.

Uzmanlar, dev kaplumbağaların geri dönüşünün yalnızca bir türün değil, tüm bir ada ekosisteminin yeniden inşasında dönüm noktası olduğunu belirtiyor.