Yeşil yakıtlar havacılığı temizleyebilir mi? Yeni rapor: Matematiksel denge tutmuyor

Uzmanlar, dünyadaki tüm jet yakıtını temiz alternatiflerle değiştirmek için bugün üretilen küresel elektriğin yaklaşık üçte birine karşılık gelen devasa bir miktarın gerektiğini, buna rağmen mevcut büyüme eğilimleriyle uçuş kaynaklı emisyonların yeterince azalmasının mümkün görünmediğini belirtiyor.

Aéro Décarbo (havacılık profesyonelleri birliği) ve düşünce kuruluşu The Shift Project tarafından yayımlanan yeni rapora göre, sürdürülebilir havacılık yakıtları (SAF) —biyolojik kökenli yakıtlar (biyoSAF) ve yeşil hidrojen ile yakalanmış CO2’den üretilen sentetik yakıtlar (e‑SAF)— havacılığın karbonsuzlaşmasında vazgeçilmez olsa da, kısa ve orta vadede CO2 emisyonlarını anlamlı ölçüde düşürecek hız ve ölçekte devreye alınamayacak.

Rapor, “Uçak verimliliğinde ve SAF kullanımında en iyimser varsayımlar altında bile, havacılık emisyonlarının 2050’ye kadar belirgin biçimde azalması beklenmiyor” tespitini yapıyor. Havacılık bugün küresel CO2 emisyonlarının yaklaşık %2–3’ünden sorumlu ve trafik arttıkça bu payın büyümesi bekleniyor.

Kısıt nerede? Biyokütle ve elektrik

• BiyoSAF: Sürdürülebilir biyokütle arzı arazi, su ve gıda üretimiyle rekabet nedeniyle sınırlı. Büyük ölçekli genişleme, biyoçeşitlilik ve su kaynakları üzerinde ek baskı riski taşıyor.
• e‑SAF: Fiziksel kısıt elektrik. Mevcut küresel kerosen tüketiminin tamamını sentetik yakıtla ikame etmek yılda yaklaşık 10.000 TWh elektrik gerektiriyor; bu, bugünkü küresel elektrik üretiminin kabaca üçte biri. Örnek olarak, tek yönlü bir transatlantik uçuşun biyoSAF eşdeğeri için yolcu başına yaklaşık 720 kg kuru biyokütle gerekiyor.

Aéro Décarbo Başkan Yardımcısı ve raporun ortak yazarı Loïc Bonifacio, “Mesele SAF’in işe yarayıp yaramadığı değil; yeterli miktarda ve yeterince hızlı üretip üretemeyeceğimiz” diyor. Bonifacio, The Independent’a, “Sınırlayıcı unsur biyolojik değil elektrik miktarı” değerlendirmesinde bulundu.

2050’de fosil kerosen tüketimi neden hâlâ yüksek?

Sektörün küresel kuruluşu Air Transport Action Group (ATAG) projeksiyonlarına atıf yapan rapor, iddialı bir SAF ölçeklenmesi dahi gerçekleşse 2050’de fosil kerosen kullanımının bugünkü düzeylere yakın kalabileceğini belirtiyor. “Bu senaryoda bile, trafik artışı teknoloji kazanımlarını gölgeliyor; talebi karşılayacak SAF bulunmuyor” diyen Bonifacio, emisyonların 2030 civarında zirve yapıp yüzyıl ortasında bugünkü seviyelerin yalnızca yaklaşık %9 altına ineceğini, bunun da Paris Anlaşması ile uyumlu olmaktan uzak olduğunu vurguluyor.

Elektriğin en verimli kullanım alanı tartışması

Rapor, temiz elektriği e‑SAF üretimine yönlendirmenin, emisyonları başka sektörlere “kaydırma” riski taşıdığını; aynı elektriğin karayolu ulaşımında (elektrikli araçlar) ve endüstride doğrudan elektrifikasyonla çok daha verimli kullanılabildiğini not ediyor.

Uçuş talebinde kesinti olmadan denklem tutmuyor

Yazarların sonucuna göre uygulanabilir yol, SAF kapasitesi artırılırken uçuş talebinin azaltılması:

• 1,7°C hedefiyle uyumlu bir yol haritası için küresel hava trafiğinin önümüzdeki 5 yılda en az %15 azaltılması (yaklaşık 2010’lar seviyelerine dönüş) gerekiyor.
• 1,5°C için 2035’e kadar yaklaşık %60 talep azalımı gerekli.
  Bonifacio: “Fosil yakıt tüketimini azaltmadan emisyonları düşüremeyiz. SAF, talebi karşılayacak ölçekte olmadığı sürece hava trafiğinin küçülmesi şart. SAF kritik bir eşiğe ulaştığında, fosilden çıkışı sürdürürken göreceli bir büyüme yeniden mümkün olabilir; ama önce talebi kısmalıyız.”

Eşitsizlik ve politika çıkarımları

2018’de dünya nüfusunun yalnızca %11’i uçtu; bu yolcuların en varlıklı %1’i, ticari havacılığın emisyonlarının yarısından sorumluydu. Yazarlar, uygun fiyatlı seyahatin “sonu”ndan ziyade, özellikle zengin ülkelerde havalimanı genişletmelerinin SAF kapasitesi bu büyümeyi destekleyene dek askıya alınmasını; uçuş promosyonları ve reklamlarına ilişkin politikaların iklim ve enerji arzı bağlamında yeniden değerlendirilmesini öneriyor.

Öne çıkan sayılar

• Havacılık payı: Küresel CO2’nin %2–3’ü ve artıyor.
• e‑SAF tam ikame: ~10.000 TWh/yıl (küresel elektriğin ~%33’ü).
• BiyoSAF örneği: Tek yön transatlantik için yolcu başına ~720 kg kuru biyokütle.
• Uyumlu hedefler: 1,7°C için 5 yılda ≥%15; 1,5°C için 2035’e dek ~%60 küresel trafik azalımı.
• 2050 emisyonu: En iyimser SAF ve verimlilik varsayımlarında dahi bugünün yalnızca ~%9 altı.