Uzmanlar: İran’ın petrol altyapısına yönelik saldırılar uzun vadede büyük çevresel sonuçlar doğurabilir

İsrail’in İran’ın petrol altyapısını hedef alan hava saldırılarının ardından uzmanlar, kalıcı çevresel tahribat ve halk sağlığı riskleri konusunda uyarıyor. Gözlemciler, genişleyen çatışmaların yol açtığı çevresel felaketleri izleme ve doğrulama çabalarının sahadaki koşullar nedeniyle zorlaştığını belirtiyor.

İran’a neden siyah yağmur yağıyor ve ne kadar tehlikeli?

Tahran çevresinde devam eden yangınlar ve resmi uyarılar

Tahran’ın kuzeydoğusundaki Şahran petrol deposu ile güneyindeki Şahr-e yakıt deposunda yangınlar, bombardımandan iki gün sonra Pazartesi günü de sürdü. Saldırıların hemen ardından İran çevre ajansı ve İran Kızılayı, Tahranlılara evde kalma çağrısı yaptı; şehir çevresindeki beş fosil yakıt tesisine düzenlenen hava saldırıları sonucu açığa çıkan zehirli kimyasalların asit yağmuruna neden olabileceği, cilt ve akciğerlerde hasara yol açabileceği uyarısında bulundu. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Başkanı Tedros Adhanom Ghebreyesus, petrol tesislerindeki hasarın su, hava ve gıda kirliliği riski yaratarak özellikle kırılgan gruplar için ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceğini söyledi. İran Sağlık Bakan Yardımcısı Ali Caferyan da Tahran çevresinde toprak ve su kaynaklarının patlamaların serpintisiyle kirlenmeye başladığını aktardı.

Siyah yağmurun nedeni: Kurum, parçacıklar ve asit oluşturan bileşikler

Reading Üniversitesi’nden Dr. Akshay Deoras’a göre bombalamalardan sonraki saatlerde Tahran’a yağan siyah yağmur, patlamalardan kaynaklanan kurum ve ince parçacıkların, bölgede etkili olan alçak basınç sisteminin getirdiği yağışla karışmasından oluştu. Deoras, petrol depolarına yönelik saldırıların binalardan kurum, duman, petrol parçacıkları, kükürt bileşikleri ve muhtemelen ağır metaller ile inorganik maddeleri atmosfere saçtığını; yağmur suyunda çözünen kükürt ve azot bileşiklerinin asit oluşturabileceğini belirtti. Tahranlılar, Pazar günü nefes darlığı, baş ağrısı ve göz ile boğazda yanma şikayetleri bildirdi.

Halk sağlığı ve ekosistemler için riskler

Londra Üniversitesi Koleji’nden inorganik kimya profesörü Andrea Sella, siyah bulutun akut etkilerinin sadece başlangıç olabileceği uyarısında bulunarak, ham petrolün metaller dahil çok çeşitli elementler ve kanserle ilişkilendirilen aromatik bileşikler içerdiğini; patlamalarla bunların “ayrım gözetmeksizin” çevreye yayıldığını vurguladı. Sella’ya göre, tank ve boru hatlarının muhafazasının ortadan kalkması, kirleticilerin toprağa sızarak kalıcı bir kirlilik tabakası bırakması ve içme suyu kaynaklarının kirlenmesi riskini artırıyor. Uzmanlar, duman ve parçacıklara soluma ya da temas yoluyla maruziyetin baş ağrısı, göz ve cilt irritasyonu, nefes darlığı gibi ani etkilere; astım veya akciğer hastalığı olanlar, yaşlılar ve çocuklarda daha yüksek riske yol açabileceğini kaydediyor.

Bölgesel gerilim ve yeni çevresel tehditler

ABD’nin saldırılardan uzak durma açıklamalarına rağmen, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun “bölgedeki petrol altyapısına benzer eylemler” uyarısı, karşılıklı misillemelerle riskin büyüyeceği endişesini artırdı. Pazartesi günü Bahreyn’in Bapco Energies şirketi, ülkenin tek rafinerisine yönelik saldırı sonrası mücbir sebep ilan etti. Suudi Arabistan ise Şeybe petrol sahasını hedef aldığı belirtilen dört İran İHA’sını düşürdüğünü duyurdu. Bu gelişmeler, geçtiğimiz günlerde Katar’daki dünyanın en büyük LNG ihracat tesisi, Suudi Arabistan’daki Ras Tanura rafinerisi, Umman ve BAE’deki yakıt depolama merkezleri ve Basra Körfezi’ndeki tankerlere yönelik İHA saldırılarını izledi. Her bir olay, potansiyel bir çevre felaketi riski taşıyor.

İzleme ve doğrulama zorlukları büyüyor

Çatışma ve Çevre Gözlemevi Direktörü Doug Weir, Basra Körfezi çevresindeki çevresel zararları takip etmenin giderek güçleştiğini söyledi. Weir, İran ve bölge genelinde yüzlerce çevresel olayın farkında olduklarını; ancak devam eden çatışmalar, internet kısıtlamaları ve uydu görüntülerine erişimdeki gecikmeler nedeniyle tespit edilen sayının gerçeğin altında kaldığını belirtti. Weir, askeri tesislerin ardından sivil ve çift kullanımlı altyapıların da hedef alınmasıyla çevresel ve halk sağlığı risklerinin kapsamının genişlediğini vurguladı.

Uzun vadeli etkiler için acil risk azaltımı ve şeffaf izleme şart

Uzman değerlendirmeleri, petrol altyapısına yönelik saldırıların kısa vadede hava kalitesi ve sağlık etkilerinin ötesine geçen; toprak, su ve gıda zincirinde kalıcı kirlilik, ekosistemlerde tahribat ve sınır ötesi çevresel riskler doğurabileceğini gösteriyor. Artan bölgesel gerilim, yeni çevresel olayların sayısını ve izleme güçlüğünü artırırken, şeffaf veri paylaşımı, hızlı çevresel değerlendirme ve halk sağlığını korumaya dönük acil önlemlerin önemini öne çıkarıyor.