İran savaşının başlamasıyla AB’de fosil yakıt ithalatı azaldı

Avrupa Birliği, son fosil yakıt krizine fosil yakıt ithalatını sınırlandırarak yanıt verirken, üç ülke ise ithalatlarını artırarak fosil yakıtlara olan bağımlılıklarını daha da derinleştirdi.

İran’a karşı başlatılan savaşın üzerinden 100 gün geçti. Dünya, bu süreçte modern dönemin en büyük fosil yakıt şoklarından biriyle karşı karşıya kaldı.

Avrupa’da yenilenebilir enerji kapasitesindeki hızlı artış, kıtayı yükselen petrol ve doğalgaz fiyatlarının etkilerinden kısmen korudu. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisinin piyasalarda yarattığı belirsizlik nedeniyle enerji fiyatlarındaki oynaklık sürerken, yalnızca güneş enerjisinin 2 Haziran itibarıyla Avrupa’ya 12,8 milyar euro tasarruf sağladığı hesaplandı.

Buna karşın AB, fosil yakıt ithalatı için hâlâ milyarlarca euro harcamaya devam ediyor. Birlik ayrıca, en büyük iki sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tedarikçisi olan ABD ve Rusya’ya olan bağımlılığını da artırmış durumda.

AB fosil yakıt ithalatını azaltıyor mu?

Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü’nün (IEEFA) yeni analizine göre, Mart ayından bu yana AB’nin LNG ithalatı yüzde 1,2 azaldı ve düşmeye devam ediyor.

İngiltere’de ise aynı dönemde LNG ithalatı yüzde 20 geriledi. İkisi birlikte ele alındığında bu, toplamda yüzde 3’lük bir azalma anlamına geliyor.

IEEFA enerji analisti Ana Maria Jaller-Makarewicz, “AB, 2022’de LNG ithalatını artırma yönündeki kararının artık sürdürülebilir olmadığını fark etti,” diyor.

“Arz kısıtları LNG ithalatının azaltılmasına yol açtı; bu da Birliğin enerji güvenliğini tehlikeye atmamak için gaz talebinin daha da düşürülmesine duyulan acil ihtiyacı ortaya koyuyor.”

Jaller-Makarewicz’e göre, birçok AB üyesi son fosil yakıt krizine LNG ithalatını sınırlayarak yanıt verirken, diğerleri bunları artırarak “risklerini daha da derinleştirdi.”

Almanya’nın LNG ithalatı Mart-Mayıs 2026 döneminde yıllık bazda yüzde 72 artarak AB ülkeleri arasında en keskin artışı kaydetti. 2030 emisyon hedefini kaçırma riski bulunan İtalya ile Belçika da son bir yılda LNG ithalatını artırdı.

AB, ABD ve Rus gazına daha mı bağımlı hale geliyor?

IEEFA’nın analizi, Orta Doğu’daki savaşın ilk 100 günü boyunca ABD ve Rus LNG’sine bağımlılığın sürdüğünü de ortaya koydu.

Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının ardından Avrupa’nın Katar LNG’si ithalatı düştü.

Buna karşın Mart-Mayıs 2026 döneminde AB’nin yıllık bazda LNG ithalatı diğer tüm büyük tedarikçilerden arttı: ABD’den yüzde 5, Cezayir’den yüzde 11, Rusya’dan yüzde 25 ve Norveç’ten yüzde 84 yükseldi.

Bu dönemde AB’nin LNG ithalatının yüzde 60’ı ABD’den geldi. Bu oran, geçen yılın aynı döneminde yüzde 56 idi.

Enerjiye dayanıklılığın anahtarı elektrifikasyon

Fosil yakıt ithalat maliyetlerindeki artış ve üye ülkelerin aldığı 210’dan fazla acil önlem, savaş nedeniyle AB’nin hanesine 60 milyar euroluk bir enerji faturası yazdı.

Avrupa düşünce kuruluşu Jacques Delors Enstitüsü araştırmacısı Alice Moscovici, “Bunun yüzde 5’inden azı (2 milyar euro) enerjiye bugün maruziyeti azaltan ve yarın için dayanıklılık inşa eden yapısal tek yatırım olan elektrifikasyon önlemlerine gitti” diyor.

Yerli yenilenebilir kaynaklar, AB’nin fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmanın en iyi yolu olarak sık sık öne çıkarılıyor. Geçen yıl temiz enerji, başta güneş ve rüzgar olmak üzere kirletici ithalatını azaltarak AB’ye 51 milyar euro kazandırdı.

Avrupa hanehalkları da hızla yükselen enerji fiyatlarından korunmak için elektrifikasyona yöneliyor. Fransa, Almanya ve Polonya’da ısı pompası satışları yılın ilk aylarında yüzde 25 arttı. İngiliz enerji şirketi Octopus Energy ise martın ilk üç haftasında satışlarının bir önceki aya göre aynı döneme kıyasla yüzde 51 yükseldiğini bildirdi.

Avrupa genelindeki birçok otomobil platformu elektrikli araçlara (EV) yönelik ilgide sıçrama yaşarken, İngiliz hükümet verileri Mart 2026’da 27 binden fazla güneş enerjisi kurulumu tamamlandığını ve bunun 2012’den bu yana kaydedilen en yüksek aylık sayı olduğunu gösteriyor.

Elektrifikasyon İttifakı Direktörü Adrian Hiel, “Ulaştırma, ısıtma ve sanayide elektrifikasyona geçişi hızlandırmak, ithal yakıtlara bağımlılığı azaltmak ve dayanıklılığı güçlendirmek için hayati önem taşıyor,” diyor.

“Bunun işe yarayacak olmasının sebebi, hanehalkları ve işletmelerin her yıl onlarca milyar avro tasarruf edecek olması.”

Yenilenebilir enerji elektrik fiyatlarını düşürecek mi?

Elektrik fiyatı, pek çok AB ülkesinde, merit order ilkesi olarak bilinen mekanizma nedeniyle hâlâ dalgalı fosil yakıtlara bağlı. Bu mekanizma, elektrik fiyatlarının talebi karşılamak için devrede olması gereken en pahalı santral üzerinden belirlenmesini sağlıyor.

Ancak yenilenebilir enerji yatırımları bu ilkeyi kırmaya başlayarak Avrupalıları fosil yakıt şoklarından daha fazla koruyor ve enerji faturalarını daha istikrarlı tutuyor.

Avrupa İklim Nötrlüğü Gözlemevi’nden sektör uzmanı Aneta Stefanczyk, “2026 yılının ilk beş ayında elektrik üretim karışımında fosil yakıt payı düşük olan ülkelerde gaz ve elektrik fiyatları arasında daha elverişli bir oran oluştu” diye açıklıyor.

“Farklar büyük: Elektrik-gaz fiyat oranı, İtalya veya Polonya gibi fosil yakıtlara daha bağımlı ülkelere kıyasla İspanya’da iki kattan fazla daha düşük”.

Enerji düşünce kuruluşu Ember’e göre, İspanya’da elektriğin yüzde 75’i 2025’te düşük karbonlu kaynaklardan üretildi. Bu oran, yüzde 71 olan AB ortalamasının üzerinde.