İklim krizinin tetiklediği ekstrem hava olayları, yaban hayatına geri döndürülemez darbeler vurmaya devam ediyor.
Current Biology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Endonezya’da meydana gelen aşırı yağışlar ve beraberindeki heyelanların, dünyadaki en nadir büyük maymun türü olan Tapanuli orangutanının (Pongo tapanuliensis) küresel popülasyonunun tam %7’sini tek bir olayda yok ettiğini ortaya koydu.
Nesli kritik derecede tehlike altında olan bu canlıların uğradığı kitlesel kayıp, bilim dünyasında “büyük maymun türlerinin ilk modern yok oluşu” korkusunu zirveye taşıdı.
4 günde 1000 mm yağış: Batang Toru ekosistemine demografik şok
Felaket, Kasım 2025’te Endonezya’nın Kuzey Sumatra eyaletinde etkili olan Senyar Kasırgası ile başladı. Bölgeye sadece dört gün içinde 1000 mm’den (39 inç) fazla yağmur düştü. Bu sıra dışı yağış dalgası, dağlık ormanlık arazilerde devasa toprak kaymalarını tetikledi.
Yapılan uydu analizleri ve popülasyon yoğunluğu modellemeleri, acı tabloyu sayısal verilerle kanıtladı:
Tavsiye Edilen Haberler
- Kitlesel Can Kaybı: Dünyada sadece 800 adet kaldığı bilinen Tapanuli orangutanlarından 58’i heyelanlar ve ağaçların devrilmesi sonucu hayatını kaybetti.
- Oransal Yıkım: Bu kayıp, felaketin vurduğu Batı Bloğu yerel popülasyonunun %11’ine, türün dünyadaki toplam varlığının ise %7’sine denk geliyor.
- Hektarlarca Orman Yok Oldu: Orangutanların kritik yaşam alanı olan Batang Toru ekosisteminin %11,7’si (yaklaşık 8.300 hektar ormanlık alan) heyelanlar nedeniyle haritadan silindi.
“Yıllık %1’lik kayıp bile yok oluşa götürmeye yetiyordu”
Liverpool John Moores Üniversitesi’nden primatolog ve çalışmanın ortak yazarı Prof. Serge Wich, durumun vahametini şu sözlerle özetledi:
“Bu kadar kısa sürede bu kadar çok maymunun kaybedilmesi tam bir trajedi. Popülasyonların zaten çok küçük ve parçalı olduğu izole bölgelerde, bu tür iklim olayları doğrudan popülasyon düzeyinde çöküş doğurabilir. Bu türün geleceği için son derece endişeliyiz.”
Bilim insanları, yürütülen ilişkilendirme çalışmalarında (World Weather Attribution), fosil yakıt kullanımı nedeniyle insan eliyle yaratılan küresel ısınmanın, bölgedeki yağış yoğunluğunu %50’ye kadar artırdığını saptadı. Zaten geçmişte yapılan araştırmalar, Tapanuli orangutanlarının üreme hızlarının yavaşlığı nedeniyle, popülasyonda yaşanacak yıllık %1’lik bir kaybın bile türün tamamen yok olmasına yeteceğini gösteriyordu. Tek bir olayda gelen %7’lik kayıp, bu yüzden “demografik bir şok” olarak tanımlanıyor.
Sanayi faaliyetleri durduruldu: Kalıcı koruma çağrısı
Tapanuli orangutanları, bu iklim felaketinden önce de bölgedeki altın ve mineral madenciliği, palmiye yağı plantasyonları ve inşası süren büyük bir hidroelektrik santrali projesi nedeniyle sıkışmış durumdaydı. İnsan baskısı, orman bütünlüğünü bozarak toprağı heyelanlara karşı daha da kırılgan hale getirmişti.
Yaşanan bu çevre felaketinin ardından Endonezya hükümeti acil bir adım atarak bilim insanlarının hem orangutanların hayatta kalma stratejilerini araştırması hem de insan hayatına yönelik heyelan risklerini değerlendirmesi için Batang Toru bölgesindeki tüm büyük sanayi faaliyetlerini geçici olarak durdurdu.
Endonezya Üniversitesi’nden koruma biyoloğu Prof. Jatna Supriatna, geçici durdurmanın yetersiz olduğunu belirterek, “Endonezya, Batang Toru ekosistemini kalıcı olarak koruma altına almalıdır. Ancak bu sadece bizim görevimiz değil; uluslararası ortaklar da acil biyoçeşitlilik iyileştirme finansmanı sağlayarak küresel iklim taahhütlerini yerine getirmelidir” çağrısında bulundu. Çalışmayı hazırlayan uzmanlar, bölgedeki arazi kullanım faaliyetlerine derhal yasal bir moratoryum (kesin yasak) getirilmesini ve koruma alanlarının acilen genişletilmesini tavsiye ediyor.
