Türkiye’de sıcak hava dalgaları son 75 yılın en şiddetli seviyesine ulaştı

İstanbul Teknik Üniversitesi’nin (İTÜ) hazırladığı yeni araştırma, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının son yıllarda belirgin şekilde şiddetlendiğini ortaya koydu.

Bilim insanları, özellikle 2023 ve 2025 yazlarında son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığını belirterek, iklim rejimindeki değişimin aşırı sıcakların sıklığını ve etkisini artırdığı uyarısında bulundu.

Araştırma sıcak hava dalgalarındaki çarpıcı artışı ortaya koydu

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen çalışma, Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı’nda paylaşıldı.

Araştırmada, Türkiye’de 1950-2025 döneminde yaşanan sıcak hava dalgalarının zamansal ve mekânsal değişimi incelendi. Çalışmada günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılarak Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId) üzerinden analiz gerçekleştirildi.

Bilim insanları, yalnızca sıcaklık ortalamalarını değil, yıl içinde görülen en şiddetli sıcak hava dalgaları ile yıllık toplam sıcak hava dalgası etkilerini de değerlendirdi.

2023 ve 2025 yazları rekor kırdı

Araştırma sonuçlarına göre Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğü son yıllarda belirgin biçimde arttı.

1980-2009 referans döneminde tekil sıcak hava dalgalarının ortalama HWMId değeri 1,29, yıllık toplam değer ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerlerin büyük bölümü 1,6’nın altında seyrederken, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde dikkat çekici bir kırılma yaşandı.

Araştırmaya göre, 2023 ve 2025 yazları son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının görüldüğü yıllar oldu.

2023 yılında sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalama büyüklüğü referans döneme göre 7 katın üzerine çıkarken, 2025 yılında bu değer yaklaşık 11 katına ulaştı.

En sıcak yaz her zaman en şiddetli sıcak hava dalgası anlamına gelmiyor

Araştırmada dikkat çeken bulgulardan biri de ortalama yaz sıcaklıkları ile sıcak hava dalgalarının şiddeti arasındaki fark oldu.

Türkiye’de ortalama yaz sıcaklıkları 1970-1990 döneminde 22-23 derece aralığında seyrederken, 2000’li yıllarla birlikte hızlanan ısınma eğilimi sonucu 24-25 derece seviyelerine yükseldi. 2024 yazı ise 26,1 derece ortalamayla ölçüm tarihinin en sıcak yazı olarak kayıtlara geçti.

Buna karşın araştırmacılar, ortalama sıcaklık rekorunun her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla örtüşmediğine dikkat çekti.

2024 yazında ortalama sıcaklık rekor seviyeye ulaşmasına rağmen sıcak hava dalgası büyüklüğü, referans döneme göre tekil olaylarda yaklaşık yüzde 95, yıllık toplam etki bakımından ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.

Bu durum, sıcak hava dalgalarının yalnızca ortalama sıcaklık artışından değil, atmosferik süreçlerin birleşik etkisinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Birden fazla iklim faktörü etkili oluyor

Araştırmacılar, sıcak hava dalgalarının oluşumunda atmosferik blokaj sistemleri, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artış, kuraklık ve toprak nemindeki değişimlerin birlikte rol oynadığını belirtti.

Bu nedenle aşırı sıcakların doğrusal bir süreç izlemediği, yerel ve küresel ölçekte birçok meteorolojik ve iklimsel faktörün ortak etkisiyle geliştiği ifade edildi.

Bilim insanları, Türkiye ve Doğu Akdeniz’de gözlenen değişimlerin iklim rejiminde önemli bir dönüşüme işaret ettiğini vurgulayarak, aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesine yönelik erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Gelecek yıllarda sıcak hava dalgaları daha uzun sürebilir

Araştırmada yer verilen iklim projeksiyonları, önümüzdeki yıllarda sıcak hava dalgalarının yalnızca daha şiddetli değil, aynı zamanda daha uzun süreli olabileceğine işaret ediyor.

Bilim insanlarının Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) yüksek emisyon senaryosuna göre hazırladığı değerlendirmeye göre, 1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de yılda ortalama 3 ila 5 gün süren sıcak hava dalgalarının, 2021-2050 döneminde İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16 güne, Antalya’da 18 güne, İzmir’de ise 23 güne çıkabileceği öngörülüyor.

Projeksiyonlara göre 2051-2080 döneminde ise sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısı İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38 güne, Antalya ve Konya’da 40 güne, İzmir’de ise 53 güne kadar yükselebilir.

Araştırmacılar, sıcak hava dalgalarının sıklığı ve şiddetindeki artışın sağlık, tarım, su kaynakları, enerji tüketimi ve orman yangınları başta olmak üzere birçok alanda etkilerinin daha fazla hissedilebileceğini belirterek, iklim değişikliğine uyum politikalarının güçlendirilmesinin önemine dikkat çekti.