“Ciddi uyarı”: Pestisitlerin vahşi yaşama verdiği zarar küresel olarak artıyor

Bir araştırmaya göre, pestisitlerin yol açtığı ekolojik zararlar dünya genelinde artış gösteriyor. Böcekler, balıklar, tozlayıcılar ve karasal bitkiler de dahil olmak üzere altı tür grubunun bu artıştan en fazla etkilenen gruplar olduğu ortaya kondu.

Çalışmaya göre, 2013 ile 2019 yılları arasında sentetik tarım kimyasallarından kaynaklanan zararda en büyük artış böceklerde görüldü. Bu dönemde “uygulanan” toksisite böceklerde %42,9 oranında artarken, bunu %30,8’lik artışla toprak organizmaları izledi.

Tehlike seviyesi yalnızca iki grupta sabit kaldı

Araştırmada, yalnızca su bitkileri ve karasal omurgalılar olmak üzere iki tür grubunda tehlike seviyesinin sabit kaldığı belirtildi. Diğer tüm gruplarda ise pestisit kaynaklı risklerin arttığı tespit edildi.

Dünya liderleri, 2022 yılında düzenlenen Birleşmiş Milletler zirvesinde, on yılın sonuna kadar pestisitlerden kaynaklanan riskleri yarıya indirme sözü vermişti. Geçtiğimiz yıl ise BM, kimyasalların farklı türlere verdiği farklı zarar seviyelerini dikkate alan ve “toplam uygulanan toksisite” (TAT) olarak adlandırılan bir ilerleme göstergesini resmen kabul etti.

625 pestisit üzerinden küresel bir ölçüm yapıldı

Biyoçeşitlilik hedeflerine yönelik ilerlemeyi izlemek amacıyla araştırmacılar, TAT çerçevesini ve dünyanın farklı bölgelerindeki yedi düzenleyici otoritenin güvenlik eşiklerini kullanarak 625 pestisitten kaynaklanan zararları kapsayan küresel ölçekte tutarlı bir analiz geliştirdi.

RPTU Kaiserslautern-Landau Üniversitesi’nde görev yapan ekotoksikolog ve çalışmanın baş yazarı Jakob Wolfram, özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve biyoçeşitliliğin yüksek olduğu bölgelerde ortaya çıkan bu eğilimden “son derece endişe duyduğunu” ifade etti.

Wolfram, “Uygulanan maddelerin toksik etkilerinin birçok bölgede, özellikle hayati ekolojik işlevlere sahip tür grupları için hâlâ artıyor olması ciddi bir uyarı niteliğinde olmalı” dedi.

Avrupa ve Çin’de düşüş, birçok ülkede artış

Dünya genelindeki tarım arazilerinin yaklaşık %80’ini temsil eden 65 ülkeyi kapsayan çalışmaya göre, neonicotinoidlerin kullanımını 2013’te aşamalı olarak sonlandırmaya başlayan Avrupa’da ve 2015’te sıfır büyüme ilacı politikasını hayata geçiren Çin’de toplam uygulanan toksisite azaldı.

Buna karşın Afrika’nın büyük bir bölümünde, Hindistan’da, ABD’de, Brezilya’da ve Rusya’da toksisite seviyelerinin önemli ölçüde arttığı belirlendi. Araştırmaya göre, Şili, Birleşmiş Milletler’in 2030 yılına kadar pestisit riskini %50 azaltma hedefi doğrultusunda ilerleme kaydeden tek ülke konumunda.

“Gerçek zarar daha büyük olabilir”

İspanya Ulusal Araştırma Konseyi’nde yaban hayatı toksikoloğu olarak görev yapan ve çalışmaya dahil olmayan Mónica Martínez Haro, araştırmayı “son derece ilgili ve yüksek kaliteli” olarak nitelendirdi. Ancak Haro, veri sınırlamaları nedeniyle sonuçların pestisitlerin gerçek etkisini kısmen hafife almış olabileceğini söyledi.

Pestisitlerin hedef organizmalar üzerinde öldürücü olacak şekilde tasarlandığını, ancak hedef dışı türler üzerinde “ölümcül olmayan ve sessiz” etkiler yaratarak ekosistem sağlığına zarar verebildiğini belirtti.

Martínez Haro, Birleşmiş Milletler’in biyolojik çeşitliliği koruma hedeflerine ulaşabilmesi için tarımsal çeşitlendirme, daha az yoğun toprak yönetimi, organik tarıma geçişin hızlandırılması ve daha az zehirli pestisitlerin tercih edilmesi gibi küresel ölçekte acil önlemlerin gerektiğini vurguladı.

Pestisit kullanımı hız kesmiyor

Zararlı böcekleri yok etmek amacıyla kullanılan sentetik kimyasallar, tarımsal verimliliği artırarak aynı alanda daha fazla gıda üretimine olanak sağlasa da, uygulandıkları ekosistemlere ciddi zararlar veriyor.

Araştırmacılar, küresel ölçekte en kapsamlı verilere sahip dönem olduğu için 2013-2019 yıllarını incelediklerini, ancak mevcut eğilimlerin devam etmesi hâlinde uygulanan toksisitenin artmayı sürdüreceğini belirtti. Dünya genelinde çiftçiler her yıl yaklaşık 4 milyon ton pestisit kullanıyor; bu miktar 1990’lı yıllardaki seviyenin neredeyse iki katı.

Wolfram, çoğu tür grubu için pestisitlerin uygulanan toksik etkilerindeki küresel artışın, ekosistemlerin giderek daha fazla zarar gördüğünü açıkça ortaya koyduğunu söyledi. Bu durumun, BM Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi kapsamında belirlenen risk azaltma hedefleriyle doğrudan çeliştiğini ifade etti.

Wolfram ayrıca, geliştirilen yeni ölçüm aracının ilerlemenin izlenmesine imkân tanıdığını ancak birçok ülkede pestisit uygulamalarına dair verilerin yetersiz ve düşük kalitede olduğunu belirterek, küresel ölçekte uzun vadeli ve güvenilir verilere acil ihtiyaç olduğunu vurguladı.