Enerji Ajansı Başkanı, “Avrupa’nın belki de 6 haftalık jet yakıtı kaldı” diye uyardı

IEA İcra Direktörü Fatih Birol, AP’ye verdiği röportajda Avrupa’nın “belki de 6 haftalık jet yakıtı” kaldığını söyledi. Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler sürerse, “yakında” uçuş iptalleri gündeme gelebilir.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Dr. Fatih Birol, Associated Press’e (AP) konuşarak Avrupa’nın jet yakıtı stoklarının kritik seviyelere indiğini ve “belki de 6 haftalık” bir tampon kaldığını söyledi. Birol, İran’la bağlantılı bölgesel gerilim nedeniyle petrol akışındaki aksamaların sürmesi halinde Avrupa’da bazı hatlarda “yakında” uçuş iptallerinin görülebileceği uyarısında bulundu.

IEA Başkanı, Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüseferde ciddi bir tıkanmanın “şimdiye kadarki en büyük enerji krizini” tetikleyebileceğini belirtti. Bu tür bir şokun, sadece havacılık değil; benzin, doğalgaz ve elektrik fiyatlarını da yukarı itebileceğini, bölgelere göre etkinin farklılaşacağını ifade etti.

Hangi bölgeler en savunmasız?

Birol’a göre ön safta, Orta Doğu’dan enerji tedarikine yüksek oranda bağımlı Asya ekonomileri var: Japonya, Güney Kore, Hindistan, Çin, Pakistan ve Bangladeş ilk etkilenecek ülkeler arasında. Etkinin daha sonra Avrupa ve ABD’ye de yansıyacağı öngörülüyor. Havalimanları ve hava yolları açısından bu tablo; kıt içi rotalarda yakıt tahsisi, bazı seferlerin konsolidasyonu ve önceliklendirme gibi geçici uygulamaları gündeme getirebilir.

Avrupa’da jet yakıtı stoğu neden kritik?

Havacılık yakıtı (kerosen/jet A-1) tedariki, ham petrol akışına, rafineri kapasitesine ve deniz taşımacılığına hassas. Hürmüz Boğazı, küresel petrol sevkiyatlarının önemli bir bölümünün geçtiği dar boğaz; bölgede risklerin artması, navlun, sigorta ve teslim sürelerinde belirgin baskı yaratıyor. Stok devir hızının arttığı dönemlerde, “haftalarla” ifade edilen ileriye dönük stok örtüsü hızla eriyebiliyor.

Fiyatlara etkisi ne olur?

Birol, AP’ye, petrol piyasasındaki daralmanın zincirleme biçimde pompa fiyatlarına, doğalgaz ve elektrik üretim maliyetlerine yansıyacağını söyledi. IMF Başkanı Kristalina Georgieva da dün yaptığı değerlendirmede, “Savaş yarın bitse bile aksaklıklar bir gecede ortadan kalkmayacak. Tanker yavaş hareket eden bir gemidir” diyerek, lojistikteki gecikmelerin kalıcı fiyat baskıları yaratabileceğini hatırlattı.

Önümüzde ne var?

Kısa vadede, Hürmüz kaynaklı arz risklerinin seyri ve deniz taşımacılığındaki fiili darboğazların şiddeti belirleyici olacak. Avrupa’da havacılık talebinin mevsimsel artışa girdiği bir dönemde, rafinerilerin jet yakıtı kesitine öncelik vermesi, alternatif tedarik rotalarının devreye alınması ve havalimanı stok yönetiminin sıkılaştırılması kritik görülebilir. Ancak IEA’nın uyarıları, senaryolar ve mevcut kısıtlar temelinde yapılıyor; fiyat ve akıştaki oynaklık, etkilerin hızını ve ölçeğini değiştirebilir.