İstanbul’da görünmeyen tehlike: Lastik ve fren aşınması hava kirliliğini artırıyor

İstanbul’da hava kirliliğinin önemli bir bölümünün artık egzozdan değil, araçların lastik ve fren aşınmasından kaynaklandığı ortaya konuldu. Yapılan değerlendirmeler, şehirde her gün onlarca ton görünmeyen partikülün havaya karıştığını ve bunun sağlık açısından ciddi riskler taşıdığını gösteriyor.

Trafik kaynaklı kirlilikte yeni dönem

Uzun yıllar boyunca hava kirliliğinin ana kaynağı olarak egzoz gazları gösterildi. Ancak son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, araçların hareketi sırasında oluşan mekanik aşınmanın da önemli bir kirlilik kaynağı haline geldiğini ortaya koyuyor.

Araçlar ilerledikçe lastikler asfaltla sürtünüyor, frenleme sırasında balata ve diskler aşınıyor. Bu süreçte ortaya çıkan parçacıklar mikroskobik boyutta olduğu için havada asılı kalabiliyor.

Mikro partiküllerin içeriği dikkat çekiyor

Lastik aşınması sonucu ortaya çıkan parçacıklar sentetik kauçuk ve mikroplastik içeriyor. Fren sistemlerinden yayılan partiküller ise demir, bakır ve çinko gibi metaller barındırıyor.

Uzmanlar, özellikle metal içerikli partiküllerin kimyasal olarak daha reaktif olduğunu ve sağlık açısından daha yüksek risk taşıdığını belirtiyor. Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre, yol trafiğinden kaynaklanan partiküllerin önemli bir kısmı artık egzoz dışı emisyonlardan oluşuyor.

İstanbul’da yıllık aşınma miktarı

Bilimsel veriler, bir aracın yılda ortalama 1 ila 1.5 kilogram lastik aşındırdığını, fren aşınmasının ise 0.3 ila 0.6 kilogram arasında değiştiğini gösteriyor.

İstanbul’da yaklaşık 5 milyon aracın trafikte olduğu dikkate alındığında, yılda yaklaşık 6 bin ton lastik ve 2 bin ton fren kaynaklı partikül ortaya çıktığı hesaplanıyor. Bu da günlük yaklaşık 20 ila 25 ton partikülün havaya karıştığı anlamına geliyor.

Kirlilik belirli bölgelerde yoğunlaşıyor

Bu tür partiküller şehir genelinde eşit dağılmıyor. Özellikle dur kalk trafiğin yoğun olduğu bölgelerde daha fazla birikim gözleniyor.

Büyük kavşaklar, ana arterler ve toplu taşıma hatlarının kesiştiği noktalar yüksek maruziyet alanları olarak öne çıkıyor. İstanbul’da Büyükdere Caddesi, E-5 koridoru, Mecidiyeköy ve köprü bağlantı yolları bu açıdan dikkat çeken bölgeler arasında yer alıyor.

Anadolu Yakası’nda ise Uzunçayır kavşağı, Kadıköy merkezi ve Üsküdar bağlantı yolları benzer riskler barındırıyor.

Kentsel kanyon etkisi kirliliği artırıyor

Yüksek binaların yoğun olduğu bölgelerde hava sirkülasyonu sınırlı kalıyor. Bu durum kentsel kanyon etkisi olarak tanımlanıyor.

Bu alanlarda partiküller dağılmak yerine birikiyor ve aynı hava daha uzun süre solunuyor. Bu da özellikle yoğun yapılaşmanın olduğu bölgelerde maruziyeti artırıyor.

Sağlık üzerindeki etkiler

Bu partiküllerin büyük bölümü PM2.5 ve daha küçük boyutta olduğu için solunum yoluyla akciğerlerin derinlerine kadar ulaşabiliyor. Bazı parçacıkların kana karışabildiği belirtiliyor.

Bilimsel çalışmalar, bu tür partiküllerin oksidatif stres oluşturduğunu ve inflamasyonu tetiklediğini ortaya koyuyor. Uzun vadede ise solunum hastalıkları, kalp damar rahatsızlıkları ve kronik inflamasyon ile ilişkilendiriliyor.

Kirlilik ev ortamına da taşınıyor

Uzmanlar, bu partiküllerin yalnızca dış ortamda kalmadığını vurguluyor. Açık pencerelerden içeri giren ya da kıyafet ve ayakkabılarla taşınan parçacıklar, ev içinde yeniden havaya karışabiliyor.

Bu durum, bireylerin günün büyük bölümünü geçirdiği kapalı alanlarda da maruziyetin devam ettiği anlamına geliyor.

İstanbul’da hava kirliliği artık yalnızca egzoz gazlarıyla sınırlı değil. Lastik ve fren aşınması, görünmeyen ancak sürekli bir kirlilik kaynağı olarak öne çıkıyor. Trafik yoğunluğu ile yaşam alanlarının iç içe geçtiği şehir yapısı, bu sorunu daha da kritik hale getiriyor.

Uzmanlara göre, bu yeni kirlilik türünün azaltılması için hem şehir planlamasında hem de ulaşım politikalarında kapsamlı adımlar atılması gerekecek.