Litvanya, AB’nin en hızlı büyüyen yeşil elektrik dönüşümüne sahip

Litvanya, kirletici fosil yakıtlara bağımlılığını keskin biçimde azalttıktan sonra kısa sürede yenilenebilir enerjide bir güç merkezine dönüştü.

Ülkede yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriğin yurtiçi tüketimdeki payı, beş yıl önceki yüzde 15 düzeyinden 2025’te yüzde 50’ye fırladı; bunda güneş ve rüzgâra yapılan büyük yatırımlar belirleyici oldu.

Geçen hafta Avrupa Parlamentosu’nda düzenlenen bir konferansta, Litvanya son dört yılda AB’de yenilenebilir elektriğe geçişi en hızlı gerçekleştiren ülke olarak övgü aldı ve böylece Avrupa’da “Rus fosil yakıtlarından tam bağımsızlığı” sağlayan ilk ülke konumuna geldi.

Litvanya’da yenilenebilir enerji patlaması

Konferansta sunulan Litvanyalı STK Ziedine ekonomika’nın raporuna göre, ülkede kendi yenilenebilir elektriğini (çatısına kurduğu güneş panelleri vb. ile) üreten hane halkı ve işletmelerden oluşan “tüketici-üreticilerin” sayısı 2021’de 18 bin 800 iken 2025’te şaşırtıcı biçimde 174 bin 500’e çıktı.

Ülkenin kurulu güneş enerjisi kapasitesi de 2021’deki 225 MW seviyesinden 2025’te 3.284 MW’a çıkarak ciddi bir artış gösterdi.

Benzer şekilde, rüzgâr enerjisi kurulu gücü 2021’de 623 MW’tan 2025’te 2.535 MW’a yükseldi; bu da yılda ortalama yaklaşık 1,5 milyon hanenin elektrik ihtiyacını karşılamaya yetecek bir miktar.

“Nisan ayında Litvanya’nın elektrik talebinin yüzde 84’ünü güneş ve rüzgâr karşıladı” diyor AP milletvekili Petras Auštrevičius. Ülke ithalata bağımlılığını da sert biçimde azalttı; elektrik ihtiyacının yüzde 99’u artık yerli üretimle karşılanıyor.

Auštrevičius, “Litvanya, enerji direncinin merkezinde yenilenebilirlerin yer aldığını kanıtlıyor” diye ekliyor. “Diğer ülkeler Litvanya’nın kaydettiği ilerlemeden ders çıkarabilir.”

Litvanya’nın yenilenebilir kurulu gücünün 2026 boyunca da benzer bir hızla artması bekleniyor. Mevcut Hükümet Programı’na göre ülke, 2028’e gelindiğinde yurtiçi elektrik tüketiminin tamamını yenilenebilir kaynaklardan karşılamayı ve ağırlıkla yenilenebilir enerjiyle üretilmiş elektrikte net ihracatçı konuma yükselmeyi hedefliyor.

‘Kriz fırsata çevriliyor’

İran’a yönelik savaşın ardından gaz ve petrol fiyatlarının fırlamasıyla, son haftalarda yerli ve temiz enerjiye duyulan ihtiyaç daha da güçlenmiş durumda.

Fiyatlardaki oynaklığın büyük bölümünün, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini taşıyan ve dünyanın en önemli fosil yakıt geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasına bağlandığı belirtiliyor.

“Avrupa tarihin en ağır enerji krizlerinden birini yaşarken, Litvanya krizin nasıl fırsata çevrilebileceğine dair çarpıcı bir örnek çoktan sunmuş durumda” diyor Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi (EESC) üyesi Domantas Tracevičius.

Tracevičius, sadece birkaç yıl içinde Litvanya’nın elektrik üretiminde fosil yakıtların “büyük tüketicisi” konumundan, yenilenebilir elektrikte net ihracatçı bir ülkeye dönüşmüş olacağını da sözlerine ekliyor.