Saatte 30 milyon dolar: Petrol ve doğalgaz şirketlerinin savaş kârı rekor kırdı

Guardian için hazırlanan Global Witness analizine göre, en büyük 100 petrol ve doğalgaz şirketi çatışmanın ilk ayında saatte 30 milyon doları aşan “beklenmedik savaş kârı” elde etti. Petrol 100 dolarda kalırsa, yıl sonuna kadar toplam 234 milyar dolara ulaşabilir.

Guardian’da yer alan ve Global Witness’ın Rystad Energy verileriyle yaptığı özel analize göre, “ABD-İsrail-İran savaşı” olarak tanımlanan çatışmanın ilk ayında en büyük 100 petrol ve doğalgaz şirketinin “beklenmedik savaş kârı” saatte 30 milyon doları aştı.

2026 sonuna kadar 234 milyar dolar

Mart boyunca petrol fiyatının ortalama varil başına 100 dolara çıkması, yalnızca o ay için yaklaşık 23 milyar dolarlık ek serbest nakit akışı yarattı. Fiyatların yılın geri kalanında 100 dolar civarında kalması halinde, sektörün 2026 sonuna kadar 234 milyar dolarlık ek kâr yazabileceği öngörülüyor.

Analiz, saha bazlı üretim tahminlerini ve piyasa haberlerini entegre eden Rystad Energy’nin UCube veritabanına dayanıyor. Karşılaştırma, savaş öncesi 70 dolar/varil senaryosuyla Mart ayındaki 100 dolar/varil ortalaması arasındaki farkın, vergiler, telifler ve sermaye/işletme giderleri sonrası kalan serbest nakit akışı etkisini ölçüyor. Bulgular, ExxonMobil, Saudi Aramco ve Gazprom gibi devlerin en büyük faydalanıcılar arasında yer aldığını gösteriyor. Varsayım korunursa, Aramco’nun 2026’da 25,5 milyar dolara varan ek kâr yazabileceği belirtiliyor. Üç Rus şirketi (Gazprom, Rosneft, Lukoil) için yıl sonuna dek toplam 23,9 milyar dolar ek kâr tahmini yapılıyor.

Çatışma şokunun makro etkileri de belirgin. AB’nin fosil yakıt faturası savaşın başlamasından bu yana 22 milyar avro arttı. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’ne göre Rusya’nın petrol ihracat gelirleri Mart’ta günde 840 milyon dolara çıkarak Şubat’a göre yüzde 50 yükseldi. Öte yandan, çok sayıda ülke (Avustralya, Güney Afrika, İtalya, Brezilya, Zambiya vb.) tüketiciyi korumak için akaryakıt vergilerini düşürdü; bu adımlar kamu bütçesi gelirlerini baskılıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol, mevcut durumu “küresel enerji piyasasına şimdiye kadarki en büyük şok” olarak nitelendirirken, BM İklim Yürütme Sekreteri Simon Stiell, fosil yakıtlara bağımlılığın “ulusal güvenliği zayıflattığı ve maliyetleri kalıcı olarak artırdığı” uyarısında bulundu. Finansal piyasalar tarafında ise büyük petrol şirketlerinin hisse değerleri çatışmanın ilk ayından sonra belirgin şekilde yükseldi.

Kar vergileri gündemde

Beklenmedik kâr vergileri yeniden gündemde. Avrupa Komisyonu, Almanya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Avusturya maliye bakanlarının, “savaşın sonuçlarından kâr elde edenlerin toplumsal yükü hafifletmek için payına düşeni yapması” çağrısını değerlendiriyor. Politika tartışmasının merkezinde, savaş kaynaklı rüzgâr kârlarının geçici vergilerle sosyal desteklere ve enerji dönüşümüne yönlendirilmesi fikri öne çıkıyor.

Yenilenebilir kapasitesi yüksek ülkelerde ise tüketici faturalarındaki baskı nispeten sınırlanabiliyor. Mart ayında İngiltere’de rüzgâr ve güneş, yaklaşık 1 milyar sterlinlik doğalgaz ithalatının önüne geçerek fiyat kalkanı işlevi gördü. Uzun vadede temiz enerji yatırımlarının, hem fiyat şoklarına maruziyeti azaltacağı hem de enerji güvenliğini güçlendireceği vurgulanıyor.

Analizde yer alan şirket ve rakamlar; petrol fiyatının 100 dolar/varil düzeyinde sürmesi varsayımına ve Rystad Energy metodolojisine dayanıyor. Bu nedenle, fiyatlardaki oynaklık ve üretim dinamikleri, yıl içindeki kâr projeksiyonlarını yukarı ya da aşağı revize edebilir. Kurumlar (Saudi Aramco, Shell, TotalEnergies, ExxonMobil, Chevron, Gazprom, Petrobras, ADNOC) habere yorum yapmadı ya da yanıt vermedi.