Avrupa’nın “hayalet kedisi” ormanlara geri dönüyor

Uzun yıllar boyunca Avrupa’nın birçok bölgesinde neslinin tükendiği düşünülen Avrupa yaban kedisi, son yıllarda yeniden ortaya çıkmaya başladı. Kamera tuzakları, bilimsel izleme çalışmaları ve fotoğrafçılar sayesinde bu gizemli türün varlığı artık çok daha net biçimde belgeleniyor.

Avrupa yaban kedisi (Felis silvestris), son derece ürkek yapısı ve gizli yaşam tarzı nedeniyle “ormanların hayaleti” olarak anılıyor. İnsanlardan uzak durması ve düzensiz hareket etmesi, türün onlarca yıl boyunca fark edilmeden varlığını sürdürmesine ya da tamamen kaybolduğu sanılmasına yol açtı.

Nesli tükendi sanılıyordu

20. yüzyıl boyunca yoğun avlanma, ormanların tarım alanlarına dönüştürülmesi ve insan baskısı nedeniyle yaban kedileri birçok ülkede hızla azaldı. Çek Cumhuriyeti’nde son teyit edilen yaban kedisinin 1952 yılında vurulduğu bildirildi. Benzer şekilde İtalya, Almanya ve Avusturya’nın bazı bölgelerinde de türün yok olduğu düşünülüyordu.

Ancak 2010’lu yılların sonlarından itibaren, gelişmiş kamera tuzakları sayesinde bu varsayım değişmeye başladı. Önce tesadüfi görüntüler, ardından sistematik izleme çalışmaları, yaban kedilerinin sessizce geri döndüğünü ortaya koydu.

Kamera tuzakları gerçeği ortaya çıkardı

Çek Cumhuriyeti’ndeki Doupov Dağları’nda çalışan vahşi yaşam fotoğrafçısı Vladimír Čech Jr, askeri bölge statüsündeki ormanlık alanda yaban kedisinin yüksek çözünürlüklü fotoğraflarını çekmeyi başardı. Bu görüntüler, türün ülkede onlarca yıl sonra yeniden yerleştiğine dair en güçlü kanıtlar arasında yer aldı.

Benzer şekilde İtalya’nın Apenin Dağları’ndaki terk edilmiş Chiapporato köyünde kurulan bir kamera tuzağı, bir yaban kedisinin gece saatlerinde harabeler arasında dolaştığını kaydetti. Görüntüler bilim insanları tarafından incelendi ve hayvanın evcil kedi değil, saf bir yaban kedisi olduğu belirlendi.

“Ormanların hayaleti” neden bu kadar zor görülüyor?

Uzmanlara göre yaban kedileri, diğer yırtıcıların aksine belirli patikaları takip etmiyor ve tahmin edilebilir hareketler sergilemiyor. Bu da onları vaşak, kurt ya da ayı gibi türlere kıyasla çok daha zor tespit edilir hale getiriyor.

İtalyan biyolog ve fotoğrafçı Andrea De Giovanni, yaban kedilerinin bu özelliği nedeniyle “ormanların hayaleti” olarak anıldığını belirterek, “İstediği yere gider, insanlardan özellikle kaçınır ve çoğu zaman göz önünde saklanır” değerlendirmesinde bulunuyor.

Popülasyon artıyor ama riskler sürüyor

Bilim insanları, Avrupa genelinde yaban kedisi sayısının yaklaşık 140 bin civarında olduğunu tahmin ediyor. Tür, 20’den fazla ülkede dağınık popülasyonlar halinde yaşıyor. Ancak gizli yaşam tarzı nedeniyle kesin sayılar vermek hâlâ zor.

Uzmanlar, yaban kedisinin geri dönüşünde kırsal alanların terk edilmesi, ormanların yeniden genişlemesi ve avlanmayı yasaklayan koruma yasalarının önemli rol oynadığını vurguluyor. Buna karşın, evcil kedilerle melezleşme ve hastalık bulaşması, türün geleceği açısından en büyük tehditler arasında gösteriliyor.

Yeni teknolojiyle izleniyorlar

Araştırmacılar, yaban kedilerinin davranışlarını ve yaşam alanlarını daha iyi anlamak için GPS vericili tasmalar, genetik analizler ve kıl örnekleriyle yapılan çalışmalar yürütüyor. Çek Cumhuriyeti’nde 2025 yılı başında ilk kez bir erkek yaban kedisine telemetrik tasma takılarak hareketleri izlenmeye başlandı.

Elde edilen ilk veriler, yaban kedilerinin sanılandan çok daha geniş alanları kullandığını ve yalnızca sık ormanlarla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Türün, çayırları, açıklıkları ve yarı doğal tarım alanlarını da kapsayan mozaik bir habitatta yaşadığı anlaşılıyor.

Ekosistem için umut verici bir dönüş

Uzmanlar, yaban kedisinin yeniden ortaya çıkışını Avrupa’daki ekosistemlerin toparlandığının önemli bir göstergesi olarak değerlendiriyor. Büyük yırtıcıların gölgesinde kalan bu küçük etoburun dönüşü, biyolojik çeşitliliğin yeniden canlanmasına dair güçlü bir işaret olarak görülüyor.

Bilim insanlarına göre, doğru koruma politikaları ve insan baskısının kontrol altında tutulması halinde, Avrupa’nın “hayalet kedisi” önümüzdeki yıllarda ormanlardaki yerini daha da sağlamlaştırabilir.

Kaynak: BBC